Białystok

Oprócz kilku świątyń katolickich i prawosławnych warto zobaczyć rezydencję najrządniejszego w Polszcze magnata, jak się czasem określa hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego – bogatego kontrkandydata Stanisława Poniatowskiego do tronu. Stojący w samym sercu miasta pałac zbudowany w końcu XVII wieku przez Tylmana z Gameren został rozbudowany w połowie XVIII wieku właśnie przez hetmana Jana Klemensa. W 1920 roku w pałacu rozgościł się wygodnie Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski razem z panami Dzierżyńskim, Konem i Marchlewskim, którzy umyślili sobie powołać wówczas w Polsce siedemnastą republikę radziecką.Obecnie obiekt należy do Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. 

Browar Dojlidy

Z rezydencją Branickich bezpośrednio łączą się dzieje białostockiego piwowarstwa. Do historii przeszły zabawy i wystawne uczty, z których rozmachem konkurować mógł tylko Karol Radziwiłł „Panie Kochanku”. Na świętego Jana, 24 czerwca, do pałacu zjeżdżały tłumy, pod nóż szły zastępy drobiu i bydła, okoliczne puszcze trzebiono z dziczyzny, a piwnice osuszano bynajmniej nie z wilgoci. Do sutych i wykwintnych potraw pito piwo, wina węgierskie i wódki gdańskie. Piwo Branicki pijał najlepsze: dubeltowe – dwuraźne. Było to zapewne piwo sprowadzane z innych części Polski. Natomiast na codzienne potrzeby domowników, a zwłaszcza służby, warzono piwo w browarze dworskim. Tak powstały piwne Dojlidy. Ta niegdyś odrębna miejscowość, leżąca na południowy wschód od centrum, swoją oryginalną nazwę zawdzięcza ponoć pewnemu plemieniu bałtyckiemu, które miało tu mieszkać przed wiekami. Aż do końca istnienia I Rzeczypospolitej między Białymstokiem a Dojlidami biegła granica rozdzielająca województwo podlaskie i trockie, a więc Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie. Duży browar dworski powstał tu w roku 1768, choć pewnie nie był pierwszym. Po hetmanie Branickim prowadzili go także inni właściciele okolicznych dóbr – Radziwiłłowie, Lubomirscy i Rüdigerowie. W okresie międzywojennym browar Dojlidy stał się szerzej znany jako Browar Parowy Dojlidy w Białymstoku księcia Jerzego Lubomirskiego. Jego znakiem rozpoznawczym był herb Szreniawa nakryty mitrą książęcą – znaki rodowe Lubomirskich umieszczane na etykiecie.

Browar nie przetrwał II wojny światowej, zniszczył go pożar w 1944 roku. Władze komunistyczne postanowiły jednak odbudować zakład. Piwo na powrót zaczęto tu warzyć już w 1954 roku. Do dużych Białostockich Zakładów Piwowarskich włączono browary w Suwałkach i Łomży. Po roku 1989 zakład został przekształcony w spółkę i uruchomił produkcję coca-coli. W drugiej połowie lat 90. większościowy pakiet akcji trafił w ręce niemieckie, a od 1997 roku browar nosi nazwę Dojlidy. Wtedy rozpoczęły się duże inwestycje i modernizacje zakładu (nowa warzelnia, rozlewnia, laboratorium i in.). Zarząd firmy postanowił wykorzystać tradycje szlacheckie miejscowego piwowarstwa i wypuścił na rynek całkiem dobre piwo „Magnat” oraz inne ozdobione herbami Szreniawa Lubomirskich. Przeciw bezprawnemu wykorzystaniu herbu wystąpiło Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich ze Stanisławem hrabią Lanckorońskim-Lubomirskim na czele. W 2003 roku niemiecka Radeberger Gruppe A.G. sprzedała akcje browaru. Nowym właścicielem została Kompania Piwowarska. Jedyną marką, która ostała się w Białymstoku, jest „Żubr” (ekstr. 12,1% wag., alk. 6,0% obj.). Tajemnicą poliszynela jest to, że nie każda warka tego piwa pochodzi z dojlidzkiej kadzi.

W połowie drogi między Łomżą a Białymstokiem znajduje się niewielka miejscowość Stare Jeżowo. We wsi zachowały się malownicze ruiny dziewiętnastowiecznego browaru z widocznym z dala kominem oraz pozostałości zespołu dworskiego. To pamiątka po jednym z najbardziej zasłużonych Polaków – wybitnym „zbieraczu starożytności” Zygmuncie Glogerze. To dzięki dochodom z puszczonego w dzierżawę zakładu mógł on prowadzić badania i wydać m.in. tak fundamentalną dla kolejnych pokoleń pracę, jak czterotomowa Encyklopedia staropolska, z której czerpiemy do dziś, czego dowodem jest także ta książka (zob. rozdz. Pomorze). Oto jak wspaniale historia łączy wielkie dzieła: dziejopisarstwo i piwo. 

Fermentacja dolna

– w połowie XIX wieku zauważono, że brzeczkę można poddać fermentacji także w chłodnej jaskini. Zamieniono ją potem na specjalne chłodnie w browarze, wykorzystujące początkowo wyrąbany zimą lód. Podczas takiej fermentacji drożdże piwowarskie opadają na dół (zob. lager, pils).

 

Okolica

Bohoniki – położona tuż przy granicy z Białorusią wieś tatarska z drewianym meczetem i mizarem (nekropolią muzułmańską).

Kruszyniany – najbardziej znana wioska tatarska na Podlasiu; okazały drewniany meczet z końca XVIII wieku i zajazd tatarski „Na Końcu Świata”.

Sokółka – niewielkie miasteczko z typową zabudową podlaską i interesującą cerkwią prawosławną.

Supraśl – miasteczko położone na zachodnim skraju Puszczy Knyszyńskiej. Najsłynniejszym zabytkiem jest malowniczy monaster Zwiastowania Najświętszej Marii Panny z XVI wieku z pałacem archimandryty.

Tykocin – zrekonstruowany zamek, w którym zmarł znany z Trylogii zdrajca Janusz Radziwiłł, mogiła Łukasza Górnickiego, pomnik Stefana Czarnieckiego z 1763 roku, barokowy kościół Trójcy Świętej fundacji J.K. Branickiego i wspaniała synagoga z XVII wieku.

Browar Dojlidy

ul. Dojlidy Fabryczne 28

15-955 Białystok (0-85) 676 91 00

www.kp.pl

Seria: Miejsca niezwykłe

Tytuł: Browary w Polsce

Autor: Aleksander Strojny