Puławy i okolice

Puławy

Rozkwit miasta rozpoczął się w 2. poł. XVII w. (gdy Puławy były własnością Stanisława Herakliusza Lubomirskiego) od budowy w latach 1671–1677 barokowej rezydencji, zaprojektowanej przez Tylmana van Gameren. W 1706 r. zniszczyły ją wojska szwedzkie. Odbudowę wg projektu Jana Zygmunta Deybla ukończono w 1736 r. Pięć lat wcześniej Zofia Sieniawska poślubiła Aleksandra Augusta Czartoryskiego, ale główną siedzibą rodu Czartoryskich Puławy stały się dopiero pod koniec XVIII stulecia. Gościli tu wszyscy najwybitniejsi przedstawiciele epoki Oświecenia: Franciszek Karpiński, Franciszek Dionizy Kniaźnin, Adam Naruszewicz, Julian Ursyn Niemcewicz, Jan Paweł Woronicz i Franciszek Zabłocki. W tym czasie Puławy były jednym z najważniejszych ośrodków życia kulturalnego i politycznego w Polsce. Nic więc dziwnego, że w czasie insurekcji kościuszkowskiej rezydencję Czartoryskich Rosjanie niszczyli ze szczególną zaciekłością. Z upadku miasto podźwignęła Izabella Czartoryska. Jego sercem był i jest pałac, który w latach 1788–1801 wzniósł Christian Piotr Aigner. W parku architekt zbudował szereg pawilonów, kreując nie tylko dzieło sztuki, ale też pomnik patriotyzmu właścicieli. We wzorowanej na świątyni Westy w Tivoli, Świątyni Sybilli, której powstaniu przyświecało widniejące nad wejściem motto: „Przeszłości Przyszłość”, zgromadzono pamiątki narodowe. Było to pierwsze w Polsce muzeum. W Domku Gotyckim zebrano pamiątki „z całego świata”. Znajdziemy tu także altanę chińską, groty wydrążone w skałach na skarpie, „antyczny” sarkofag i łuk rzymski – nieodzowne elementy parku w stylu romantycznym. Spacerując alejkami, można dojść aż do pałacu w Marynkach, wzniesionego dla księżnej Marii Wirtemberskiej – to również dzieło Aignera z lat 1791–1794. Poza obrębem parku znajduje się inna zaprojektowana przez niego budowla – kościół Wniebowzięcia NMP z lat 1800–1803, wzorowany na rzymskim Panteonie. 

Włostowice

W 1934 r. wieś Włostowice włączono w obręb Puław. Wznoszący się przy drodze do Kazimierza Dolnego barokowy kościół św. Józefa Oblubieńca NMP zbudowano w latach 1725–1728 z fundacji Elżbiety i Adama Sieniawskich, wg projektu Antoniego Meyera. Wnętrze zdobią ołtarze z obrazami pędzla Kazimierza Wojniakowskiego, ucznia Bacciarellego: Święta Rodzina w ołtarzu głównym i Św. Teresa oraz Św. Barbara w bocznych. Do tych ostatnich pozowały Zofia i Maria Czartoryskie, córki Adama Jerzego i Izabelli z Flemingów. Druga para ołtarzy bocznych jest przyozdobiona obrazami Matka Boska Karmiąca i Jezus niosący krzyż autorstwa Zofii z Matuszewskich Kickiej, wychowanicy Izabelli Czartoryskiej. 

Seria: Miasta dla ciekawych
Tytuł: Lublin i Zamość
Autor: Robert Pasieczny