Gniezno - pierwsza stolica Polski

Po wielkim pożarze w latach 20. XIX w. i rozbudowie na przełomie XIX i XX w. zabudowa Gniezna zyskała obecny kształt. Wytyczono nowe ulice, m.in. przecinającą Rynek główną oś miasta od katedry do kościoła ewangelickiego, czyli ulicę Tumską oraz jej przedłużenie, ulicę Bolesława Chrobrego.

Rynek gnieźnieński pokrywa się mniej więcej z centrum lokacyjnego Gniezna z XIII w. Zabudowa w pierzejach Rynku powstała w XIX w. (zachodnią część wybudowano do 1824 r.). Z tego samego okresu pochodzi większość piętrowych kamieniczek przy ulicy Tumskiej, prowadzącej na Wzgórze Lecha, gdzie wznosi się Archikatedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Gdzie pierwszych królów koronowano

To symbol polskiego chrześcijaństwa i jedno z najważniejszych miejsc związanych z historią państwa polskiego. W latach 1025–1300 koronowało się tu pięciu pierwszych królów polskich. W 970 r. Mieszko I ufundował na terenie podgrodzia kościół z trzema absydami. Bolesław Chrobry wzniósł tutaj nową świątynię, w której pochowano ciało św. Wojciecha. Po spaleniu kościoła w 1018 r. książę ufundował trójnawową romańską katedrę z dwiema wieżami, w której w 1025 r. odbyła się jego uroczysta koronacja na pierwszego króla Polski. W XI w. katedra była dwukrotnie niszczona i następnie odbudowana i konsekrowana. Ok. 1175 r., za czasów księcia Mieszka Starego, ufundowano Drzwi Gnieźnieńskie. Po najeździe krzyżackim arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki zainicjował odbudowę katedry w stylu gotyckim (prace prowadzono w latach 1342–1437). Dzisiejszy wygląd jej korpusu, po regotyzacji nawy głównej i prezbiterium przeprowadzonej w latach 1955– 1965, przypomina gotycki, XV-wieczny oryginał.

Katedra jest trójnawową bazyliką z obejściem i wieńcem barokowych kaplic wokół gotyckiego prezbiterium i naw bocznych. Na zewnątrz skarpy przy kaplicach ozdobione są figurami 15 polskich świętych i błogosławionych, wykonanymi w latach 1932–1936 przez Marcina Rożka. Do korpusu przylegają dwie ceglane wieże, zwieńczone zrekonstruowanymi hełmami na wzór barokowych. Przestrzeń pomiędzy wieżami wypełnia późnorenesansowy szczyt z 2. połowy XVII w.

We wnętrzu, po renowacji w 1997 r., można znowu podziwiać największy skarb katedry, arcydzieło sztuki romańskiej – XII-wieczne drzwi gnieźnieńskie. Składają się z dwóch skrzydeł odlanych z brązu, różniących się nieco wielkością,. W 18 kwaterach przedstawiono sceny z życia i męczeństwo św. Wojciecha oraz sceny wykupu ciała i przenosin do katedry. Drzwi wypełniają odkryty w 1963 r. piękny gotycki portal w południowej kruchcie.

Na ołtarzu głównym umieszczony jest drewniany relikwiarz św. Wojciecha w srebrnej trumnie, której wieko zdobi rzeźba przedstawiająca świętego. Na bokach i wieku wyrzeźbiono sceny z życia i scenę z dziejów katedry. Trumnę ufundował w 1662 r. biskup Wojciech Pilchowicz, a wykonał gdański złotnik Piotr van der Rennen. Podtrzymywana jest przez cztery klęczące postacie (rycerza, duchownego, mieszczanina i chłopa) – figury wykonał w 1897 r. Władysław Marcinkowski. Nad relikwiarzem rozpięta jest konsekrowana w 1684 r. barokowa pozłacana konfesja baldachimowa.

Przeczytaj więcej:

Kaplice w katedrze
Inne zabytki sakralne Gniezna
Historia pierwszej stolicy Polski
Co zobaczyć w okolicy 

Zobacz inne niezwykłe zakątki Polski