Równina Wrzesińska - kolebka polskiej państwowości

Września

Miasto powiatowe nad Wrześnicą, prawym dopływem Warty. Pierwsze informacje o wsi rycerskiej pochodzą z roku 1256 Osada rozwinęła się na skrzyżowaniu szlaków handlowych z Poznania do Kalisza i z Wrocławia do Gniezna. Przed 1357 r. otrzymała prawa miejskie. Do roku 1833 była miastem prywatnym.

Rynek i jego okolice to skupisko największych pamiątek historycznych Wrześni. Stoi tu neogotycki ratusz z 1910 r. oraz kamieniczki z przełomu XIX i początku XX w. Obok znajduje się skwer z tablicą pamiątkową na miejscu żydowskiej bożnicy zburzonej w czasie II wojny światowej.

Kolegiata wrzesińska pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Stanisława bpa (dwie przecznice za północną ścianą rynku) to trójnawowy gotycki kościół z połowy XV w. Jest najstarszym zabytkiem w mieście, odbudowywanym w 1672 r. po potopie szwedzkim i w końcu XVIII w. przebudowanym. Charakterystycznym elementem bryły świątyni jest masywna czworoboczna wieża. W ołtarzu głównym z połowy XVII w. umieszczone są dwa obrazy maryjne z około 1640 r., przedstawiające Wniebowzięcie i koronację Najświętszej Marii Panny. W wyposażeniu świątyni znajdują się elementy renesansowe (kamienne kropielnice), barokowe i rokokowe.

W sąsiedztwie kościoła wznosi się budynek szkoły, w której odbył się strajk dzieci. Tablica wmurowana w ścianę budynku upamiętnia ks. Jana Laskowskiego, wikariusza kolegiaty wrzesińskiej, duchowego przywódcę strajkujących dzieci i ich rodziców.

Zespół pałacowy znajduje się po południowej stronie starej Wrześni, w części miasta zwanej Opieszynem. Pałac wybudowany został ok. 1870 r. przez hrabiego Edwarda Ponińskiego. Po pożarze w czasie II wojny światowej, wywiezieniu cennych przedmiotów przez Niemców i rozbiórce części zabudowań pałac już nigdy nie odzyskał dawnego wyglądu. Pozostawiono główny korpus i jedno ze skrzydeł. Otoczony jest parkiem, noszącym imię Dzieci Wrzesińskich. W pobliżu pałacu rośnie platan o wysokości 24 m i obwodzie pnia 380 cm. W parku znajduje się pomnik Marii Konopnickiej, która razem z Henrykiem Sienkiewiczem i innymi osobistościami polskiej kultury wystosowała do rządu pruskiego petycję o zaprzestanie represji w stosunku do strajkujących dzieci. Poetka upamiętniła strajk w wierszu „O Wrześni”.