Ziemia gostyńska

Gostyń

Miasto powiatowe położone 60 km od Poznania, na dawnym szlaku handlowym ze stolicy Wielkopolski do Wrocławia. W 1278 r. Gostyń otrzymał prawa miejskie od księcia Przemysła II. Znany w XV i XVI w. ośrodek tkactwa i złotnictwa, był jednym z głównych miast Wielkopolski. W połowie XVI w. właściciele miasta, Mikołaj i Jan Gostyńscy, wielcy zwolennicy reformacji, zorganizowali synod wielkopolskich kościołów protestanckich. W XVII i XVIII w. wojny, klęski żywiołowe, zarazy zahamowały rozwój gospodarczy Gostynia.

W 1836 r. przestał być miastem prywatnym. W latach 30. i 40. XIX w. działały tu polskie towarzystwa i organizacje, m.in. Kasyno Gostyńskie (1835–1846). Po uruchomieniu linii kolejowej Leszno – Jarocin, Gostyń stał się ważnym węzłem komunikacyjnym i ośrodkiem przetwórczym.

W 1889 r. założono tu spółdzielnię mleczarską, a w 1897 r. rozpoczęła produkcję gostyńska cukrownia.
W centrum znajduje się kwadratowy rynek, otoczony domami z końca XIX i XX w. Pośrodku wznosi się 7-metrowa kolumna z figurą Chrystusa – pomnik Serca Jezusowego, odsłonięty w 1929 r. jako dowód wdzięczności za odzyskanie niepodległości. W czasie wojny statua została zburzona i dopiero w 2000 r. odbudowana.

Po wschodniej stronie rynku wznosi się neoklasycystyczny ratusz zbudowany w latach 1910–1912. Ulica Zamkowa prowadzi z rynku na niewysokie wzniesienie nad rzeką Kanią, zwane Górą Zamkową. Kiedyś stał tu zamek właścicieli miasta, dzisiaj jest punkt widokowy. Z zachodniego narożnika rynku wychodzi ulica 1 Maja – gostyński deptak.

Późnogotycka fara pw. św. Małgorzaty to najstarszy zabytek miasta. Zbudowana w latach 1418–1436 i powiększona o nawy boczne i prezbiterium kilkadziesiąt lat później. W XVI w. dobudowano wieżę, kruchtę i kaplicę św. Anny. Budowlę otacza XVIII-wieczny mur z bramą.

Kościół jest budowlą trójnawową, z węższym prezbiterium, gdzie znajduje się renesansowy ołtarz z połowy XVI w. Centralną część ołtarza zajmuje obraz Matka Boska z Dzieciątkiem, namalowany ok. 1680 r. (szkoła flamandzka). Wzdłuż ścian prezbiterium stoją zabytkowe stalle: po prawej stronie późnogotyckie (1514), po lewej – późnorenesansowe (XVII w.). Polichromię sklepienia nawy wykonał w latach 50. XX w. Wacław Taranczewski. Po prawej stronie ołtarza na piętrze znajduje się kaplica św. Anny z wczesnobarokowym ołtarzem z drewnianą późnogotycką figurką św. Anny Samotrzeć z 1510 r. oraz XVII-wieczny chór z zabytkowymi organami.