Gdynia

W czasie II wojny światowej Gdynia znajdowała się pod okupacją niemiecką. Pod nazwą Gotenhafen była bazą i stocznią remontową Kriegsmarine, przez co stała się celem licznych nalotów alianckich. Po wojnie szybko została odbudowana i dziś jest nie tylko trzecim co do wielkości polskim portem, ale także ważnym centrum kultury, w którym rokrocznie organizowane są festiwale i konkursy, także te o randze ogólnopolskiej. Już w XIII wieku odnotowano istnienie rybackiej osady zwanej Gdynia. Jednak dopiero w okresie międzywojennym niepozorna wioska przekształciła się w jedno z najważniejszych polskich miast. Gdynia wyrażała zarówno morskie aspiracje II Rzeczpospolitej, jak i dążenie odrodzonej Polski ku nowoczesności. Już w 1921 roku zaczęto budowę tymczasowego portu oraz linii kolejowej, która połączyła Gdynię z resztą kraju, omijając Wolne Miasto Gdańsk. Nieco później wokół portu zaczęło powstawać miasto, wznoszono kamienice mieszkalne i domy letniskowe. Budowę obecnego portu rozpoczęto w 1924 roku, a już w 1926 roku. Gdynia uzyskała prawa miejskie.

Po upływie zaledwie kilkunastu lat, w przededniu wybuchu II wojny światowej tutejszy port należał do największych i najnowocześniejszych portów w Europie, samo miasto było zaś skarbnicą nowoczesnej architektury. Po wojnie odbudowany port stał się częścią kompleksu portowo-stoczniowego i jednym z najważniejszych portów morskich w Polsce. Sama Gdynia w ostatnich latach przeżywa kolejny okres prosperity, stając się jednym z najbogatszych i najlepiej zarządzanych miast w Polsce. 

Centrum Gdyni jest ul. Świętojańska. Wznoszące się tu kamienice, pochodzące w większości z lat 30., zostały zaprojektowane m.in. przez Jerzego Müllera, Tadeusza Jędrzejewskiego, Zbigniewa Kupca, Stanisława Odyńca-Dobrowolskiego i Bohdana Lacherta. Przy Świętojańskiej stoi też jedna z pierwszych reprezentacyjnych budowli Gdyni – kościół Najświętszej Marii Panny, zaprojektowany przez Mariana Wojtkiewicza i Mariana Baranowskiego. Świątynia, której budowę rozpoczęto w 1922 roku, swoją formą architektoniczną nawiązuje wyraźnie do tradycji dawnej architektury polskiej. Przy ul. Świętojańskiej 109/111 stoi jeden z najważniejszych przedwojennych gmachów w mieście – budynek Komisariatu Rządu, będący dziś siedzibą Urzędu Miasta. Budowla, zaprojektowana przez Jerzego Müllera w 1929 roku, jest chyba najbardziej monumentalnym budynkiem Gdyni. Ulica Świętojańska krzyżuje się z drugą z najważniejszych ulic miasta – ul. 10 Lutego.

Wśród gmachów stojących przy tej ulicy wyróżnia się biurowiec ZUS, pod nr. 24. Ten jeden z najważniejszych zabytków gdyńskiego modernizmu został wzniesiony z użyciem konstrukcji żelbetowej w latach 1935–1936 według projektu Romana Piotrowskiego. Równie efektowny jest usytuowany pomiędzy ul. 3 Maja, 10 Lutego i Batorego dawny Dom Funduszu Emerytalnego Pracowników BGK z lat 1935–1937, zaprojektowany przez Stanisława Ziołowskiego. O tych nowoczesnych budynkach pisano w latach 30., że są to „okręty z cegły i cementu na lądzie”. Przy ul. 10 Lutego 10 wznosi się olbrzymi budynek poczty z końca lat 20., projektu Juliana Putermana-Sadłowskiego, znacznie rozbudowany jeszcze w latach 30. Idąc ul. 10 Lutego warto porównać dwie siedziby banków zbudowane pod koniec lat 20.