Charakterystyka geograficzna

Archipelag Balearów (kat. Illes Balears, hiszp. Islas Baleares) o powierzchni 4992 km², zamieszkały przez ponad milion osób, leży w zachodniej części Morza Śródziemnego, ponad 80 km od Półwyspu Iberyjskiego. Od 1983 r. jest autonomiczną prowincją Hiszpanii. Już starożytni Grecy podzielili archipelag na dwie grupy wysp – Illes Gimnèsies (hiszp. Islas Gimnesias) z Majorką, Minorką, Cabrerą i innymi przylegającymi wysepkami oraz Illes Pitiüses (hiszp. Islas Pitiusas) na czele z Ibizą i Formenterą, i otaczającymi je maleńkimi islotes.

Baleary powstały w wyniku fałdowania alpejskiego, które objęło całą południową Europę wraz z basenem Morza Śródziemnego. Są naturalnym przedłużeniem tektonicznym Gór Betyckich ciągnących się wzdłuż wybrzeża w południowo-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego. Tylko Minorka jest przedłużeniem masywu Pirenejów. W erze mezozoicznej ukształtowała się budowa geologiczna wysp, powstałych głównie ze skał wapiennych i dolomitów. W dominującym krajobrazie krasowym zobaczymy liczne lapiazy (żebra i żłóbki krasowe), doliny, wąwozy, polja (kotlinowate zagłębienia o wyrównanym dnie) i jaskinie. Wyspy różnią się urodą – krajobrazem i ukształtowaniem powierzchni.

Rzeźba terenu Majorki składa się z trzech podstawowych form – gór Serra de Tramuntana (hiszp. Sierra de Tramontana) na północnym zachodzie (z najwyższym szczytem Puig Major – 1445 m n.p.m.) schodzących stromymi klifami do morza, żyznej niziny el Pla w centrum wyspy oraz wyżyny Serra de Llevant na wschodzie charakteryzującej się nagromadzeniem zjawisk krasowych. Dodatkowo wyróżnia się tu el Raiguer – wąski pas dzielący góry od niziny oraz el Migjorn – pas pomiędzy wyżyną a wybrzeżem z nadmorskimi wydmami i długimi piaszczystymi plażami. Minorkę dzieli się na dwie równe części: obszar Tramuntana zajmujący północną „połowę” wyspy, zbudowany głównie z glin i margli, z najwyższym wzniesieniem El Toro (358 m n.p.m.) i z poszarpaną linią brzegową, oraz wapienny obszar el Migjorn na południu charakteryzujący się zjawiskami krasowymi i malowniczymi piaszczystymi zatokami. Ibiza jest wyspą wyżynną, dość jednolicie pofałdowaną, z urwistą linią brzegową i najwyższym wzniesieniem Sa Talaia (475 m n.p.m.). Pomiędzy dwoma
pasmami górskimi Els Amunts na północy i Serra de Sant Josep na południu położone są żyzne niziny – Pla de Sant Antoni, Pla de Vila, Pla de Santa Eulària i Pla de Sant Jordi. Na południowym krańcu wyróżnia się obszar salin – Ses Salines z długimi piaszczystymi plażami i cenną przyrodą. Formentera jest wyspą najbardziej płaską z niziną pokrywającą większość wyspy oraz płaskowyżem La Mola na południowym wschodzie i najwyższym wzniesieniem Sa Talaiassa (192 m n.p.m.). Wzdłuż południowego i północno-wschodniego wybrzeża ciągną się cenne systemy wydm. Na północy wyspy z obszarem Ses Salines znajdziemy dawne saliny, piękne piaszczyste plaże i dziką przyrodę (krajobraz poszczególnych wysp opisaliśmy także w Rozdziale IV).

Charakterystyczny dla Balearów jest też brak stałych rzek, a za to obfitość wód podziemnych, okresowych strumieni zwanych torrentes, a także występowanie obszarów podmokłych ze stawami i jeziorami przy brzegach morza, gdzie gromadzą się cenne gatunki ptaków.

Klimat na Balearach jest typowo śródziemnomorski, z łagodną zimą i gorącym latem. Najwięcej opadów notuje się na Minorce i w północnej części Majorki. Ważnym elementem wpływającym na klimat wysp są charakterystyczne wiatry. Tramuntana, zimny wiatr wiejący z północy, przynosi niskie temperatury powietrza, podczas gdy wiejące z południa xaloc i z południowego zachodu llebeig przynoszą ciepło i suchość. Inne wiatry lokalne, które możemy odczuć w archipelagu Balearów, to – gregal (z północnego wschodu), llevant (ze wschodu), migjorn (z południa), ponent (z zachodu) oraz mestral (z północnego zachodu).

Dominika Zaręba