Bułgaria to kraj górzysty – ok. 60% terytorium zajmują obszary górskie i wyżynne, średnia jego wysokość wynosi 470 m n.p.m. Na północy ciągnie się rozległa, pagórkowata Równina Naddunajska przechodząca ku wschodowi w wyżynę południowej Dobrudży. Na południe od Równiny Naddunajskiej przebiega z zachodu na wschód ogromne pasmo Starej Płaniny (ok. 600 km; Stara Płanina zwana jest także Bałkanem).
Stara Płanina dzieli się na kilka mniejszych pasm: Zachodnie (do Przełęczy Złatickiej), Środkowe (do przełęczy Wratnik) i Wschodnie, kończące się tuż nad samym morzem na przylądku Emine.
Pasmo Środkowe jest najwyższe, tutaj także znajduje się z najwyższy szczyt całego masywu, Botew (2376 m n.p.m.). Na wysokich zboczach Bałkanu rozciągają się trawiaste łąki i pastwiska, gdzie wiosną i latem pasterze wyprowadzają stada owiec.
Niższe części górskich zboczy wykorzystywane są pod uprawę; na północnych zboczach Bałkanu, głównie w okolicach Trojanu i Tetewenu, rosną duże sady śliwkowe, nic więc dziwnego, iż region ten słynie w całej Bułgarii z doskonałej śliwowicy.
Stara Płanina tworzy naturalną granicę geograficzną i klimatyczną, uniemożliwiając zimnym masom powietrza z północy przeniknięcie na południe, dzięki czemu klimat Niziny Trackiej jest zdecydowanie łagodniejszy i cieplejszy niż po północnej stronie gór. W górach Starej Płaniny ma swe źródła wiele rzek, które płyną bądź w kierunku Dunaju, bądź do Morza Czarnego lub Egejskiego. W zbudowanych z wapienia częściach Bałkanu powstały liczne jaskinie i pieczary, a w niektórych z nich płyną podziemne rzeki i biją źródła. Wiele istniejących tam jaskiń było zamieszkanych już w czasach przedhistorycznych, jak np. jaskinia Baczo Kiro w pobliżu Drianowa.
Dogodne warunki klimatyczne stwarzają możliwości rozbudowania w wyższych partiach gór bazy turystycznej i uzdrowiskowej. Liczne, pięknie położone w górskich dolinach lub kotlinach miasteczka, takie jak np. Bełogradczik, Berkowica, Etropole, Tetewen, Trojan czy Koteł, są jednocześnie znanymi ośrodkami turystyki, zarówno dzięki otaczającej je przyrodzie, jak i fascynującej przeszłości.
W przeszłości pokryte gęstymi lasami pasmo Bałkanu tworzyło znakomitą kryjówkę dla mnóstwa hajduckich oddziałów, które zachowując pełne poczucie dumy i niezależności, podejmowały nierówną walkę z Turkami.
Obszar między Bałkanami a położonym na południe od nich łańcuchem Srednej Gory zajmują kotliny tektoniczne Kazanłycka i Karłowska. Łagodny klimat oraz żyzne ziemie spowodowały, iż właśnie tutaj znajduje się słynna Dolina Róż.
Równolegle do Starej Płaniny rozciągają się na południe pasma Srednej Gory. Zbocza tych niewysokich gór pokryte są wiekowymi lasami bukowymi, a gdzieniegdzie także dębowymi. Najwyższym szczytem Srednej Gory jest Bogdan (1604 m n.p.m.). Głębokie doliny rzek Topołnica i Striama rozdzielają Sredną Gorę na trzy pasma: Ichtimanska Sredna Gora, Sysztinska Sredna Gora i Syrnena Gora.
Południowo-zachodnią część kraju zajmuje tzw. Masyw Riło-Rodopski, w skład którego wchodzą potężne grupy górskie Riły, Pirinu i Rodopów. Riła jest najwyższym pasem górskim na całych Bałkanach, jej najwyższym szczytem jest Musała (2925 m n.p.m.). Niezapomnianego czaru dodają Rile górskie jeziorka, w których odbijają się zarówno pokryte śniegiem szczyty, jak i białe obłoki na tle błękitnego nieba.
Z gór tych wypływają największe bułgarskie rzeki: Iskyr, Marica i Mesta. Bardzo charakterystyczne są dla Riły formy lodowcowe: doliny lodowcowe, moreny itp. Riła usiana jest licznymi schroniskami, bazami alpinistycznymi i domami wypoczynkowymi, do których prowadzą wygodne drogi i ścieżki górskie. Najbardziej znanym obiektem tej części Bułgarii jest fantastycznie położony monaster Rilski.
Na południe od Riły wznosi się Pirin, pasmo górskie, które podobnie jak Riła cechuje się alpejską rzeźbą terenu, ze śladami działania lodowców (cyrki i jeziorka lodowcowe) i głębokimi dolinami rzek. Zbocza Pirinu porastają lasy iglaste i liściaste, powyżej 2000 m n.p.m. rozciągają się zarośla jałowca i kosodrzewiny. Najwyższym wierzchołkiem całego pasma jest Wichren (2915 m n.p.m.).
Rodopy to najrozleglejszy masyw górski na całych Bałkanach, zajmujący tereny między rzekami Maricą i Mestą oraz północną częścią niziny dochodzącej do Morza Egejskiego. Rodopy tworzą granicę klimatyczną strzegąc wybrzeży Morza Egejskiego przed chłodnymi wiatrami z północy, a także nie dopuszczając ciepłych wiatrów południowych do Niziny Trackiej. W przeszłości góry te zwano Orfeuszowymi, wierząc, że stąd właśnie wywodził się mityczny Orfeusz. Starożytni wierzyli także, iż to właśnie w Rodopach znajdowało się wejście do Hadesu, podziemnej krainy zmarłych.
Masyw Rodopów dzieli się na Rodopy Zachodnie, wysokie, przekraczające miejscami 2000 m n.p.m., oraz znacznie niższe Rodopy Wschodnie, ze szczytami niesięgającymi tysiąca metrów. Umowna linia podziału biegnie doliną rzek Kajalijka i Borowica, przez wschodnie stoki masywu Żyłti Diał, aż po okolice miasta Złatograd w pobliżu granicy bułgarsko-greckiej.
W południowo-wschodniej części Bułgarii rozciągają się góry Strandża, bogate w kopaliny i porosłe gęstymi lasami dębowymi. Są to góry niskie, gęsto poprzecinane dolinami rzek. Większa część Strandży znajduje się w granicach Turcji, a najwyższym szczytem w granicach bułgarskich jest wierzchołek Gradiszte (710 m n.p.m.). Strandża leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego i dlatego w dolinach tutejszych rzek spotyka się wiecznie zielone krzewy, drzewa oliwkowe i cyprysowe.
Pomiędzy Strandżą a Rodopami, w widłach rzek Marica i Tundża, wnoszą się niskie góry, właściwie wzgórza pasma Sakar, o łagodnych, zaokrąglonych szczytach, spośród których najwyższym jest Wiszegrad (856 m n.p.m.).
Między masywem Rodopów a Sredną Gorą na północy rozciąga się rozległa Nizina Tracka oddzielona od wybrzeża licznymi wzniesieniami oraz niewysokimi górami (Sakar, Strandża). Przez nizinę przepływa największa bułgarska rzeka – Marica, opiewana już przez poetów starożytnych: Pindara, Owidiusza, Wergiliusza i Horacego. Dziś Nizina Tracka jest gęsto zamieszkana, znajdują się tu duże i ludne miasta, z Płowdiwem na czele. Obok upraw bawełny, konopi i tytoniu ciągną się na tym obszarze rozległe winnice i sady owocowe.
_ Źródło: Bezdroża _
