Jedyna taka panda

Kochana na całym świecie, jest symbolem Chin, a jednak jej przyszłość jest niepewna. Spokojne, roślinożerne, wielkie pandy stopniowo traciły zamieszkiwane przez siebie tereny na rzecz rosnącej liczby ludzi żyjących w Chinach. Te fascynujące zwierzęta zostały zepchnięte na niewielkie leśne obszary wysoko w górach południowo-zachodnich Chin.

*Jedyna taka panda *
Przez te same tereny, gdzie schroniły się pandy, przepływają rzeki Jangcy i Żółta, które, wraz ze swoimi dorzeczami, stanowią gospodarcze serce Chin. Rejony te zamieszkuje ponad pół miliarda ludzi. Wraz z dynamicznym rozwojem gospodarki Chin ważniejsze niż kiedykolwiek przedtem stało się zapewnienie domu pandzie wielkiej – nie tylko aby ochronić ten gatunek, ale także aby zachować łowiska, gospodarkę rolną oraz zasoby wodne, które służą utrzymaniu prawie 40% ludzi żyjących w Chinach.
Pochodzące z rodziny niedźwiedzi pandy wielkie są jedynymi przedstawicielami swojego rodzaju. Zwierzęta te mają układ trawienny mięsożerców, ale przystosowały się do diety wegetariańskiej i ich podstawowym pożywieniem jest bambus. Jak wykazały najnowsze badania, w swoim naturalnym środowisku żyje ok. 1600 pand wielkich.

Coraz mniej miejsca
Pandy wielkie żyły niegdyś na terenach południowych i zachodnich Chin, w sąsiedniej Birmie oraz na północy Wietnamu.
Z powodu rosnącej liczby lud-ności zwierzęta te są obecnie skupione na około 20 odizolowanych od siebie obszarach leśnych położonych w sześciu pasmach górskich powyżej 1200 m n.p.m. w południowo-zachodniej części Chin: Minshan, Qinling, Qionglai, Liangshan, Daxiangling i Xiaoxiangling. Analiza zdjęć satelitarnych wykazała, że pandy wielkie straciły w latach 1974-1989 połowę zamieszkiwanych przez siebie i tak już mocno okrojonych terenów.
Główne czynniki zakłócające życie pand wielkich to przekształcanie lasów w tereny uprawne, zbieranie ziół leczniczych, wycinka lasów bambusowych, kłusownictwo oraz działalność człowieka zakrojona na dużą skalę, taka jak budowa dróg, budowa elektrowni wodnych oraz kopalnie. Z powodu dużej gęstości zaludnienia wiele populacji pand żyje w odizolowanych wąskich pasach lasów bambusowych, których szerokość nie przekracza 1,2 km, przy czym tereny te nieustannie się zmniejszają, gdyż osadnicy osiedlają się na terenach położonych coraz wyżej.

Izolacja
Rezerwaty dają schronienie ok. 60% obecnej populacji pand. Jednak obecność człowieka uniemożliwia zwierzętom migrację między oddzielonymi od siebie terenami. Nie tylko ogranicza to możliwość poszukiwania nowych miejsc do zdobywania pożywienia, podczas okresowego obumierania bambusów. Podnosi się także ryzyko endogamii, w wyniku której może obniżać się odporność na choroby, możliwość przystosowywania się do zmian środowiskowych oraz wzrastać liczba problemów reprodukcyjnych.

*Nielegalny handel *
W latach 80-tych i 90-tych odnotowano wiele przypadków kłusownictwa. Dzięki zaostrzeniu przepisów i wzroście świadomości społecznej o znajdowaniu się pandy wielkiej na liście gatunków zagrożonych, liczba takich zdarzeń zmalała. Ciągle jednak zdarzają się przypadki kłusownictwa. W ostatnich latach skonfiskowano także skóry pand wystawione na sprzedaż za wielkie sumy pieniędzy. Niewiele jest dokładnych informacji o skali i dynamice zjawiska kłusownictwa i przemytu pand, jednak nawet niewielka skala tego problemu może przynieść tragiczne konsekwencje temu zagrożonemu gatunkowi. Zdarza się też, że pandy zostają ranne lub giną w sidłach zastawianych na inne zwierzęta, takie, jak piżmowce czy czarne niedźwiedzie.

*Bambusowa karuzela *
Obumieranie bambusów to naturalne zjawisko występujące co 15-120 lat, w zależności od gatunku. Po tym, jak roślina obumrze, może minąć nawet rok zanim nasiono wykiełkuje i nawet 20 lat zanim bambusowy gaj znów będzie w stanie wyżywić populację pand wielkich. Zjawisko obumierania bambusów w przeszłości mogło przyczynić się do rozprzestrzenienia się gatunku, którego przedstawiciele musieli przemieszczać się w poszukiwaniu innych odmian bambusów. Obecnie jednak siedliska ludzkie stały się barierą dla pand, uniemożliwiając im docieranie do miejsc, gdzie bambusy rosną w dużych ilościach.

Na ratunek
Międzynarodowa organizacja ekologiczna WWF uznaje pandę wielką jako gatunek „flagowy” – uczestniczy w działaniach na rzecz ochrony pandy wielkiej od 1980 roku. WWF był pierwszą międzynarodową organizacją działającą na rzecz ochrony przyrody w Chinach i zaproszoną do współpracy przez rząd Chin. Początkowym etapem prac były pierwsze w historii intensywne badania terenowe nad zachowaniem i środowiskiem życia pandy wielkiej. Obecne prace skupiają się na dwóch głównych obszarach: górach Minshan w prowincji Syczuan oraz górach Qinling w prowincji Shaanxi.
W ramach projektu prowadzone są badania, monitorowanie, oraz działania zapobiegające kłusownictwu i nielegalnemu wycinaniu lasu. Budowane są także zaplecza dla władz rezerwatów. WWF wspiera ponadto projekty rozwoju regionalnego w tym ekoturystykę oraz szkolenia dla miejscowej ludności.

Tekst Wojciech Lewandowski