Pochodzenie nazwy Bajkał nie jest do końca wyjaśnione. Ewenkowie na pewno mówili na jezioro Łama, co znaczyło morze. Rosjanie zaczęli używać słowa Bajkał po podbiciu ziem buriackich – prawdopodobnie usłyszeli je od Ewenków, którzy twierdzili, że inne plemiona nazywają jezioro Bajkałem.
Przed Buriatami określeniem tym posługiwali się Kurykanie – tureckie plemiona żyjące na tych terenach przed najazdem Mongołów. To właśnie Kurykanie prawdopodobnie pierwsi użyli słowa Bajkał – na początku mówiąc Baj-kul („bogate jezioro” – w wodę i ryby). Zarówno w językach buriackim – Baj-goł, mongolskim – Bajgaał-nuur, jak i w jakuckim – Baj-Kiel, słowo to oznacza bogate jezioro. W języku buriackim Baigaal-Dalai to także określenie szerokiego, dużego zbiornika wodnego przypominającego morze (dalai).
W języku mongolskim Baigaal to tyle, co naturalny. Niektórzy historycy uważają jednak, że nazwa jeziora pochodzi od chińskiego słowa Bej-chaj („północne morze”).Bajkał jest znany jako najgłębsze jezioro świata. Największa głębia – 1637 m – znajduje się w jego środkowej części, niedaleko północno-wschodniego krańca wyspy Olchon. Poziom lustra wody znajduje się na wysokości 456 m n.p.m., a więc najniższy punkt dna leży 1183 m poniżej poziomu morza – jest to największa kryptodepresja lądowa na świecie. Średnia głębokość jeziora wynosi 854 m. Długość Bajkału to 636 km, a maksymalna szerokość – 79,5 km.
W najwęższym miejscu brzegi są odległe o 25 km. Jezioro zajmuje powierzchnię 31,5 tys. km2, co sytuuje je na 8. miejscu w świecie. Nie ma jednak jeziora, które dorównywałoby mu objętością wód – szacuje się, że w Bajkale znajduje się ok. 23 tys. km3 wody, czyli tyle, co w Morzu Bałtyckim. Stanowi to ok. 20% zasobów słodkiej wody zgromadzonych w jeziorach na Ziemi. Potrzeba by ok. 400 lat, aby 336 rzek i strumieni wpadających do Bajkału wypełniło jego misę. Pod względem przezroczystości, dochodzącej do 40 m, wody Bajkału (o kolorze ciemnozielonym) konkurują tylko z Morzem Sargassowym. Wody jeziora są bardzo dobrze natlenione, słabo zmineralizowane (średnio 96,4 mg/l) i o niewielkiej zawartości substancji organicznych.
Długość linii brzegowej Bajkału wynosi ok. 2 tys. km, jest urozmaicona przez dziesiątki półwyspów, zatok i zalewów. Największe zalewy to: Barguziński (791 km2), Cziwyrkujski (268 km2) i Prował (191 km2). Największym półwyspem jest Święty Nos. Na Bajkale powstała jedna duża wyspa – Olchon (716 km2). Spośród pozostałych 22 niewielkich, skalistych wysepek na uwagę zasługują Wyspy Uszkanie, położone niedaleko półwyspu Święty Nos – jedno z ulubionych miejsc foki nerpy.
Unikatowy jest świat roślin i zwierząt Bajkału. Zaobserwowano tu 1085 gatunków roślin oraz 1550 gatunków zwierząt – 80% z nich nie występuje w żadnym innym miejscu. Bajkał to najbardziej zróżnicowane pod względem różnorodności biologicznej jezioro na Ziemi. W literaturze naukowej często nazywa się je „rosyjskim Galapagos”.
Ukształtowanie dna. Równie urozmaiconą rzeźbę jak okolice Bajkału ma misa jeziora. Dwa główne podwodne grzbiety dzielą ją na trzy baseny: północny, środkowy i południowy. Najwyższy jest Grzbiet Akademicki (Akademiczeskij Chriebiet) ciągnący się od wyspy Olchon do przylądka Bałukan – rozdziela baseny północny i środkowy, a jego kulminacją są Wyspy Uszkanie. Między basenami środkowym i południowym znajduje się Grzbiet Środkowobajkalski o długości ok. 100 km. Ukształtowanie dna w wielu miejscach przypomina górzystą krainę. Część tych podwodnych wzniesień jest niwelowana przez gromadzące się tam osady. Są to produkty erozji brzegów, szczątki organiczne oraz materiały przyniesione przez rzeki. Wśród nich wyróżnia się trzy warstwy: pierwsza, na samej górze, to osady najmłodsze, liczące do 1,7 mln lat, wiek drugiej – ok. 1,7–4 mln, a najniżej położoną i najstarszą warstwę tworzą osady w wieku 4–16 mln lat.
_ Źródło: Bezdroża _
