Kociewie. Trzy kolory

[

]( \"http://www.poznajswiat.com.pl\" )

Wystrzały armat, szczęk broni, okrzyki walki. Pole bitwy oświetlają jedynie języki ognia z armatnich luf. Słychać rżenie koni – za chwilę ruszy szarża konnej chorągwi. Na brzegu Wisły, u podnóża zamku w Gniewie trwa inscenizacja historyczna \"Vivat Waza\" – wspomnienie bitwy z 1626 roku, gdy stanęły tu naprzeciw siebie armie dwóch królów z rodu Wazów: polska, pod wodzą Zygmunta III Wazy i szwedzka, wiedziona przez niepokonanego Gustawa II Adolfa.

Od kilkunastu lat, w drugiej połowie sierpnia zjeżdżają do Gniewa miłośnicy historycznych widowisk. Odziani w stroje z epoki biorą udział w paradnych pokazach i w bitwie. Oglądany w świetle pochodni nocny przemarsz wojskowych oddziałów przez wąskie uliczki miasteczka, to niezapomniane przeżycie, które rozsławiło Gniew daleko poza granicami rodzimego Kociewia. Ta bogata w zabytki i krajobrazy kraina rozciąga się na lewym brzegu Wisły, na granicy województw pomorskiego i kujawsko-pomorskiego, na obszarze około 3,7 tys. km². Trudno orzec skąd wzięła się nazwa regionu, naukowcy wywodzą ją od „koczy” – regionalnej chaty, jest też hipoteza wskazująca na Gotów, którzy zamieszkiwali te ziemie w III w. n.e. Osadnictwo zaczęło się tu jednak jeszcze wcześniej. W Barłożnie, nieopodal Skórcza, archeolodzy znaleźli ślady domostwa z czasów neolitu – 4 tys. lat p.n.e.! Kociewie bogato wyposażyła natura – krajobraz ukształtowany przez Wisłę i skandynawski lodowiec, o każdej porze roku przyciąga wzrok bogactwem kolorów.
Dominują trzy: czerwień gotyckiej cegły, zieleń pól i lasów, a do tego niebieska toń ponad dwustu jezior, których dopełnieniem są dwie rzeki – Wda i Wierzyca, toczące swe wody ku potężnej Wiśle. Kociewski szlak gotyku wiedzie przez wszystkie miasta regionu. W Gniewie oprócz zamku, którego atrakcje przez cały rok są magnesem dla gości, godny podziwu jest zachowany średniowieczny układ ulic i gotycki ratusz pośrodku kwadratowego rynku okolonego zabytkowymi kamienicami.

Zwaliste ceglane mury gotyckich świątyń górują ponad dachami Tczewa i stolicy regionu – Starogardu, ale prawdziwą perłą gotyku jest katedra w Pelplinie, wzniesiona przez cystersów, którzy od końca XIII wieku przez ponad pięćset lat gospodarzyli na żyznych okolicznych ziemiach.

W katedrze wart uwagi jest niemal każdy element wnętrza – przepięknie rzeźbione portale (zwłaszcza północny), zabytkowe ołtarze, piętnastowieczne, dębowe stalle, ambona, organy... Oprócz katedry niewielki Pelplin ma w swych zasobach jeszcze jeden niezwykły zabytek, bibliofilski rarytas: XV-wieczny starodruk – Biblię Gutenberga. To jeden z czterdziestu ośmiu zachowanych w świecie egzemplarzy – najcenniejszy eksponat miejscowego Muzeum Diecezjalnego, w którym zgromadzono także bogatą kolekcję gotyckich rzeźb.

Okolice Gniewu, Starogardu i Pelplina to urodzajne, rolnicze ziemie. Kilkanaście kilometrów na południowy zachód od stolicy regionu rozciąga się kraina lasów i jezior. Najgłębsze z nich to Wielkie Borzechowskie (35 m), a na jego brzegach, w Wirtach, znajduje się najstarszy w Polsce ogród dendrologiczny, założony w 1875 roku z niezwykłymi okazami egzotycznych drzew z całego świata. Największe z tutejszych jezior – Kałębie (466 ha), nazywane Kociewskim Morzem, położone jest w sercu Borów Tucholskich – jednego z największego w Polsce zwartych kompleksów leśnych. Choć są to w większości lasy sadzone przez człowieka, to wartość przyrodnicza i krajobrazowa tych terenów jest tak duża, że powstały plany, by, podobnie jak w Puszczy Białowieskiej, stworzyć w Borach Tucholskich rezerwat biosfery.

Jest to miejsce wymarzone dla miłośników przyrody, którzy wśród sosnowych borów odkryją enklawy, gdzie jeszcze ostały się relikty starych drzewostanów lub gdzie rosną wiekowe cisy. To kraina błękitnego zimorodka i czarnego bociana, przy śródleśnych strugach natknąć się można na żeremia bobra.

Pamiątką historii jest Trakt Napoleoński, przecinający Bory od Osia do Tucholi – tędy, trzebiąc lasy, armia cesarska przedzierała się do Prus Książęcych. Wodniacy zaś mają w Borach Tucholskich do wyboru wartkie wody Wdy i liczne jeziora. Czarna Woda, czyli Wda, to umowna południowo-zachodnia granica Kociewia. Dla etnografów wyznacznikiem jest gwara i budownictwo: drewniane chaty na planie prostokąta podcieniowe i zrębowe, na które jeszcze można natrafić w zagubionych wśród borów wiejskich osadach.

O Kociewiu, „uśmiechniętej krainie”, przywodzącej na myśl Toskanię, pisał piewca tej ziemi, poeta-ksiądz Janusz Pasierb. Nietrudno się z nim zgodzić, podziwiając łagodnie pofałdowany krajobraz, wędrując drogami, gdzie na rozstajach od wieków stoją krzyże i kapliczki nazywane przez mieszkańców Bożymękamią – wspomnienie przeszłości i nadzieja na przetrwanie tradycji.

_ Tekst: Dorota Kobierowska Zdjęcia: Krzysztof Mania Źródło: Poznaj Świat _