Do 1951 r. miasto to oficjalnie zwało się Turczańskim Świętym Marcinem (Turčianský Svätý Martin). Położony w północnej części Turca (Turiec), u ujścia rzeki Turiec do Wagu, Martin jest stolicą tej niewielkiej, śródgórskiej krainy.
Migawki z historii
Nazwa osady pochodzi od patrona wzniesionego tutaj kościoła – św. Marcina. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1264 r. W 1340 r. otrzymała prawa miejskie, potwierdzone (po zniszczeniu jej przez wojska husyckie w 1431 r.) przez Zygmunta Luksemburczyka w 1434 r. Martin, będący głównym centrum handlowym kotliny turczańskiej, szybko stał się jej najważniejszym ośrodkiem miejskim i odegrał wielką rolę w XIX w., w okresie kształtowania się świadomości słowackiej. W 1861 r. w dniach 6–7 czerwca, na placu przed kościołem ewangelickim zw. Pod Lipami (obecne Memorandové nám.), miała miejsce wielka manifestacja Słowaków domagających się równych praw z innymi narodami w ramach monarchii habsburskiej, podczas której uchwalono Memorandum Narodu Słowackiego. Tutaj w 1863 r. założono Macierz Słowacką (Matica slovenská) – organizację kulturalno-oświatową, która w ogromnym stopniu przyczyniła się do rozwoju słowackiej kultury i języka. W 1867 r. zaczęło działać w Martinie jedno z trzech pierwszych gimnazjów w państwie, w
którym nauczano w języku słowackim. Natomiast 24 października 1918 r. powstała Słowacka Rada Narodowa, która 30 października – na wiecu ponownie zorganizowanym przed kościołem ewangelickim – przyjęła deklarację o odłączeniu się od Węgier i utworzeniu wspólnego państwa z Czechami.
Zwiedzanie Martina
W centrum Martina zachowało się niewiele wybitnych zabytków. Warto jednak podejść do kościoła ewangelickiego z 1784 r. oraz do kościoła św. Marcina, wzniesionego w końcu XIII w. i wielokrotnie później przebudowywanego, w którego wnętrzu zachowały się fragmenty gotyckich malowideł i barokowe ołtarze.
Okolice Martina
Na wschód od Martina wznoszą się ruiny wspaniałego niegdyś Zamku Sklabińskiego (Sklabinský hrad). Powstał on w 1. poł. XIII w. na miejscu wcześniejszego grodziska. Jego najstarszą częścią jest górny zamek z masywną kwadratową wieżą. Od XV w. został on siedzibą komitatu turczańskiego. U jego podnóży w latach 1610–12 ród Révayich, pełniący dziedzicznie urząd żupana, dobudował renesansowy kasztel. Okolice zamku były w czasie II wojny światowej schronieniem partyzantów, na skutek czego został on w sierpniu 1944 r., razem z leżącą u jego stóp wsią Sklabinský Podzámok, spalony przez Niemców. W leżącej bardziej na południe miejscowości BELÁ-DULICE zobaczyć można kościół z końca XIII w., z gotyckimi sklepieniami i portalem. Zachowany w sąsiedniej wsi NECPALY kościół z XIII w. to jeden z najcenniejszych zabytków Turca – przede wszystkim ze względu na zachowane w nim gotyckie malowidła z końca XIV w. W miejscowości tej możemy także zobaczyć renesansowy kasztel z XVII w. oraz dwa barokowe dwory z XVIII w. Bardziej na
południe, na obrzeżach BLATNICY, u wylotu Gaderskej Doliny stoi Zamek Blatnicki (Blatnický hrad).
Źródło: Bezdroża
