Najbardziej krzywe budowle

Krzywa wieża w Pizie przewraca się już od 800 lat. Wciąż jednak stoi i wygląda nierealnie. A mimo to nie jest najbardziej krzywą budowlą na świecie.

Kampanila na Placu Duomo w Pizie jest powszechnie uważana za najbardziej krzywą wieżę na świecie. Plac Duomo to typowy reprezentacyjny plac toskańskiego miasteczka. Na placu stoi zwykle okazała katedra, baptysterium i dzwonnica. Takich dzwonnic i katedr jest we Włoszech wiele. To co wyróżnia wieżę w Pizie to nie jej zachwycająca, średniowieczna architektura, ale raczej fuszerka budowlana na skalę historyczną. Wieża jest odchylona od pionu o 5 metrów. Zaczęła przechylać się już w trakcie budowy. A to z powodu kiepskiego projektu. Architekci zaprojektowali jedynie trzymetrowe fundamenty. W miękkim, niestabilnym gruncie. Już po dojściu do 3 kondygnacji wieża zaczęła się przechylać. Budowę wstrzymano na blisko 100 lat. Wojska Pizy toczyły wówczas niezliczone bitwy z sąsiednimi miastami-państwami. Tymczasem nieukończona wieża osiadała, a grunt się stabilizował. To uratowało konstrukcję. Gdyby budowniczowie kontynuowali budowę wieża niechybnie zawaliłaby się. W 1272 roku wznowiono prace. Aby nieco „wyprostować”
konstrukcję z jednej strony stawiano nieco dłuższe kolumny niż z drugiej. To spowodowało, że ukończona wieża jest nie tylko krzywa, ale i wygięta. Nie zważając na wciąż znaczny przechył na szczycie postawiono pomieszczenie na dzwony. W końcu, po 177 latach od rozpoczęcia budowy, w 1372 roku, sfuszerowane dzieło było ukończone. Później na wieży zawieszono 7 dzwonów – każdy z innym tonem, tak aby mogły grać melodie – najcięższy dopiero w 1655 roku.

Przechylona wieża wcześnie rozpoczęła swoją „medialną” karierę. Jednym z pierwszych momentów sławy były eksperymenty Galileusza. Włoski geniusz upuszczał z najwyższej galerii żelazne kule różnej średnicy. Mierzył czas ich spadania i udowodnił, że nie zależy on od masy kul, a jedynie siły przyciągania ziemskiego. Efektowną przeróbkę tego eksperymentu przeprowadził astronauta David Scott, który podczas misji Apollo 15, upuszczał na powierzchnię Księżyca młotek i piórko.

W czasie II Wojny Światowej Krzywa wieża uniknęła zniszczenia dzięki niesubordynacji amerykańskiego sierżanta. Odkrył, że na wieży znajduje się punkt obserwacyjny nazistów kierujących ogniem swojej artylerii. Ale nie zgłosił tego faktu obawiając się, że stanowisko na wieży zostanie natychmiast zbombardowane, a wieża runie. Dzisiaj przechylona wieża jest magnesem turystycznym i maszynką pieniędzy dla Pizy. Po osobiste zdjęcie z wieżą przyjeżdża co roku 10 milionów turystów. Dlatego naukowcy z całego świata dbają o to by wieża nie runęła, ale jednocześnie by jej za bardzo nie wyprostować. Najpierw zastosowano przeciwwagę z ołowianych płyt. Potem od wyższej strony podkopano grunt, a później go ustabilizowano. Te zabiegi spowodowały, że wieża jest nieco prostsza niż dawniej, ale za to pierwszy raz od zbudowania jej przechył nie pogłębia się. Naukowcy zapewniają, że będzie stabilna przez co najmniej 200 lat.

Wieża w Pizie jest najbardziej znana, ale nie jest najbardziej krzywa. W 2008 roku przedstawiciele Księgi Rekordów Guinessa dokonali odpowiednich pomiarów i tytuł najbardziej krzywej przyznali wieży kościoła w miasteczku Suurhusen w północno-zachodnich Niemczech. Suurhusen leży we Fryzji, niedaleko granicy holenderskiej. Krzywa wieża należy do kościoła z XIII wieku. Pastor kościoła, Frank Wessels, cieszy się z rekordu, choć nie liczy na przebicie popularności Pizy. Mimo, że wieża w Suurhusen jest o cały stopień bardziej odchylona od pionu niż ta we Włoszech. Przechył wynosi 5,19 stopnia. Ale wieża nie jest nawet w przybliżeniu tak efektowna jak delikatna dzwonnica w Pizie. Ta niemiecka to solidny ceglany kloc.

Zdecydowanie bardziej interesujące są krzywe budowle w Madrycie i Abu-Zabi. W Madrycie bliźniacze biurowce wysokości 114 metrów przechylają się ku sobie pod kątem aż 15 stopni. Przypominają bramę, stąd ich nazwa: Puerta de Europa, czyli Brama Europy. W Abu-Zabi powstaje natomiast Capital Gate (Brama Stolicy). Jest wysoka na 135 metrów i przechyla się na niewiarygodne 18 stopni. Stoi na piaszczystym brzegu morza i wydaje się jakby cały ciężar konstrukcji musiał zwalić się do wody. W rzeczywistości ten budynek, podobnie jak ten w Madrycie, został od razu zaprojektowany jako „krzywy”. Obliczenia i konstrukcja precyzyjnie uwzględniały pochyłość budynku i wielkie przeciążenia konstrukcji. Filary fundamentów Capital Gate sięgają 30 metrów w głąb ziemi, a niepewny grunt ustabilizowano przy użyciu niewiarygodnych ilości betonu i stali.

Najbardziej znana polska krzywa wieża to ta w Toruniu. W zasadzie to baszta będąca częścią murów obronnych. Odchyla się od pionu o 1,46 metra. Zbudowana w XIII wieku pełniła różne rolę strażnicy obronnej, potem mieściła karcer dla kobiet, kuźnię, mieszkania prywatne, za PRL-u kawiarnię i kiosk z pamiątkami, a dziś promuje Toruń jako kandydata do Kulturalnej Stolicy Europy 2016. Jest też miejscem sprawdzianu wierności dla zakochanych. Wystarczy stanąć piętami przy murze, oprzeć się plecami o nachyloną ścianę i wyciągnąć ręce przed siebie – ten kto ustoi nie przewracając się jest na pewno wierny i godny zaufania.

Najbardziej krzywa jest za to wieża w Ząbkowicach Śląskich. Jej wysokość wynosi 34 metry, a odchylenie 2,14 metra. To mniej więcej tak jakby dziesięciopiętrowy blok przechylić o 2 metry. Ciekawe czy wielka płyta by wytrzymała? Ceglana wieża z Ząbkowic wytrzymuje. Została zbudowana około 1413 roku. W 1598 roku pochyliła się zapewne w wyniku trzęsienia ziemi. Znając współczesnych „fachowców” można założyć, że jeszcze niejedna budowla w Polsce jest kandydatką do krzywej rekordzistki. I to bez trzęsienia ziemi.

(tekst M.R.)