Rzeka rozlewa się szeroko, otaczając założoną na łagodnym wzgórzu miejscowość, ze wznoszącym się na jego szczycie kamiennym, gotyckim kościołem św. Marka. Rzadko bywa odwiedzane przez turystów, żyje rytmem niemal tak spokojnym i powolnym, jak nurt opasującej je rzeki.
Historia miasta
Liczne znaleziska archeologiczne na wzgórzach nad Krką wskazują, że ludzie mieszkali tu już w epoce kamiennej. W epoce żelaza wysoko, na wzgórzu Marof ponad miastem, znaleziono ufortyfikowane osiedle, strzegące przejścia Doliną Krki. Największe znaczenie osada miała między VIII w. p.n.e. a I w. n.e. – zachowując je także w początkowym okresie rzymskiego panowania (od I w. p.n.e.). Był to jeden z ważniejszych punktów na trasie handlowej łączącej Emonę (Lublanę) z miastem Siscia (obecnie Sisak w Chorwacji).
W późniejszych wiekach znaczenie osady zmalało, jednak i tak odgrywała ona istotną rolę w regionie. W 1365 r. władca Austrii i Styrii, arcyksiążę Rudolf IV Habsburg, założył w zakolu rzeki Krki silnie ufortyfikowaną nową osadę, przyznając jej jednocześnie prawa miejskie oraz nazywając swoim imieniem – Rudolfswerth. Równolegle powstała faktycznie zupełnie nowa osada – Novo mesto. Rozwojowi ośrodka sprzyjało jego położenie na szlaku handlowym w kierunku Chorwacji. Wkrótce jednak pomyślne czasy się skończyły – nadeszły niszczące plagi: ciągłe pożary i epidemie oraz najazdy (tzw. rejzy) tureckie. Turcy nie myśleli wówczas o podboju tych ziem, lecz o grabieżach. Choć silnie ufortyfikowane i położone w miejscu z natury obronnym miasto nigdy im się nie poddało, to jednak zniszczenia regionu odbiły się także i na kondycji ekonomicznej Novego mesta.
Ale czasy między XV a XVIII stuleciem to nie tylko klęski – powstały też liczne budowle miejskie oraz kościoły – niegdyś było ich w mieście 6, tymczasem do dziś przetrwały 2. Do ich likwidacji przyczynił się zarówno cesarz austriacki Józef II ze swoimi reformami, jak i krótki epizod francuski – Novo mesto znalazło się w 1809 r. w granicach napoleońskich Prowincji Iliryjskich. Wcześniej, bo w 1746 r., cesarzowa Maria Teresa ufundowała gimnazjum, działające właściwie nieprzerwanie – choć pod zmieniającymi się nazwami i zakresem nauczania – aż do dziś. 2 poł. XIX stulecia przyniosła w mieście ożywienie ducha narodowego – zakładano pierwsze narodowe słoweńskie instytucje – bibliotekę, stowarzyszenia muzyczne i sportowe z organizacją Sokoła na czele. W 1873 r. właśnie w Novym meste powstał pierwszy słoweński Dom Narodowy (Narodni Dom). Te lata to także szybki rozwój miejscowości – doprowadzono kolej, powstał szpital i istniejący do dziś stary most na Krce – zwany Kandijskim. Pomyślny rozwój przerwała I wojna
światowa, po której miasto weszło w skład nowego państwa – Jugosławii.
Dużych zniszczeń miasto doznało w czasie II wojny światowej – w wyniku bombardowań wiele budynków starówki zamieniło się w ruiny. Najpierw okupowane przez Włochów (1941–43), potem przez hitlerowskie Niemcy, zapłaciło też daninę krwi – zwłaszcza sroga była okupacja hitlerowska. Po wojnie jednak miasto szybko podniosło się ze zniszczeń – przybyło wielu nowych mieszkańców oraz rozbudowano przemysł. Novo mesto stało się regionalnym ośrodkiem edukacji – codziennie, nawet z dalszych okolic, przyjeżdża do szkół mnóstwo młodzieży.
Najnowsza historia Novego mesta zaczęła się w czerwcu 1991 r. – to właśnie tu padł pierwszy strzał w krótkich walkach o niepodległość Słowenii, ogłoszonej w końcu 25 czerwca 1991 r.
_ Źródło: Bezdroża _
