Przerażające atrakcje Europy

Jedno z najbardziej znanych na świecie miejsc, w których zebrane są ludzkie kości to paryskie katakumby. Mieszczą się w nich szczątki blisko 6 mln osób, które wypełniają ściany ponad 300 km podziemnych tuneli. Katakumby powstały, ponieważ paryskie cmentarze nie mieściły już zmarłych, ale także dlatego, że ludzie mieszkający blisko nekropolii nagle zaczynali chorować. Pierwsze ciała zostały tu przeniesione pod koniec lat 80. XVIII w. Tunele udostępniono turystom sto lat później.

W katakumbach stosy czaszek i kości opisane są nazwą cmentarza oraz datą przeniesienia. Czasem ułożone są we wzory, innym razem po prostu leżą jedna obok drugiej. Niektóre są tak stare, że prawie ich nie widać spod porastającego je mchu. Wnętrza gdzieniegdzie wypełniają także tabliczki z wygrawerowanymi sentencjami o przemijaniu życia i wartości śmierci.

Włoska kaplica czaszek mieści się przy średniowiecznym kościele św. Bernarda od Kości w Mediolanie. Powstała, ponieważ w XIII w. zaczęło brakować miejsca na pobliskim cmentarzu.

Kaplica jest niewielka, ale wysoka. Jej ściany od sufitu do podłogi usłane są ludzkimi szczątkami. Na największych ścianach kości tworzą tło dla krzyża ułożonego z czaszek. Z mrożącym krew w żyłach wnętrzem kaplicy kontrastuje kolorowy fresk dekorujący sklepienie.

Maleńka, przycmentarna kapliczka grzebalna w miejscowości Hallstatt w Austrii, choć wypełniona czaszkami, to nie przeraża tak bardzo, jak inne tego typu miejsca. Jej wnętrze wypełnia ok. 1200 czaszek, z których połowa ozdobiona jest malunkami - kwiatami (kobiety) lub gałązkami bluszczu (mężczyźni) - oraz danymi i profesją zmarłego. Powstanie kaplicy związane jest z brakiem miejsca na cmentarzu przylegającym do kościoła. Według tradycji, groby wynajmowane były na 10-15 lat, a po tym czasie kości ekshumowano. Zdobiono więc czaszki i umieszczano w kaplicy, w ten sposób upamiętniając zmarłych na wieki.

Najstarsze eksponaty pochodzą z XVIII w., ale większość z XIX w. Ostatnia czaszka należąca do zmarłej w 1983 r. kobiety została umieszczona w kaplicy w 1995 r. Co ciekawe, wciąż każdy z mieszkańców może wyrazić chęć złożenia tu własnej czaszki po śmierci.

W maleńkim miasteczku Wamba, na obrzeżach Valladolid w północnej Hiszpanii, mieści się ossuarium wypełnione gigantyczną kolekcją ludzkich kości i czaszek. Jego wnętrza zawiera szczątki mieszkańców wioski, którzy zmarli między XII a XVIII w. Ossuarium przy kościele św. Marii powstało z powodu braku miejsca na okolicznych cmentarzach.

Kości oraz czaszki ułożone są tu w chaotyczne stosy i choć naukowcy badali je wielokrotnie, to nie są w stanie złożyć w kompletne szkielety.

W kościele Santa Maria della Concezione dei Cappucino w Rzymie znajduje się mrożąca krew w żyłach Krypta Kapucynów. Prawie w całości wykonana jest ze szczątków ponad 4 tys. braci kapucynów pochowanych w okresie 1528-1870 r. W środku znajduje się sześć małych kapliczek poświęconych konkretnym częściom ciała ludzkiego, m.in.: kaplica kości nóg czy kości miednicowych. Z ludzkich szczątków wykonane są tu żyrandole, ramy obrazów czy krzyże. Wnętrze krypty wypełniają także w całości zachowane szkielety ubrane w habity.

Capela dos Ossos w kościele św. Franciszka w mieście *Evora w Portugalii *jest nietypowa, jak na tego typu miejsca. Jej wnętrza wypełniają kości i czaszki ponad 5 tys. ludzkich ciał, ale to nie wszystko. Ta kaplica jest dosłownie zbudowana z kości, bo szczątki znajdują się także w murach czy filarach budynku. Kaplicę zbudowano w XVI w. - miała ukazywać, jak krótkie jest życie. Ale był jeszcze inny powód - w XV i XVI w. w okolicach Evory znajdowało się ponad 40 cmentarzy klasztornych. Ziemia była wówczas bardzo cenna, dlatego tutejsi mnisi postanowili zgromadzić szczątki umarłych w jednym miejscu.

Katakumby Kapucynów w Palermo są znane nie tylko z tego, że umieszczono w nich ludzkie kości i czaszki, ale również z doskonale zachowanych mumii. To miejsce dla ludzi o mocnych nerwach powstało w XVI w., kiedy zaczęło brakować przestrzeni na groby na pobliskim cmentarzu. Warunki podziemne okazały się być idealne dla konserwacji organów. Były tak dobre, że nawet najstarsze szkielety wciąż posiadają fragmenty skóry i włosów. Ostatnią zmarłą pochowaną i zabalsamowaną w katakumbach, była dwuletnia Rosalia Lombardo, która wciąż wygląda tak, jakby miała za chwilę się obudzić. Niestety nie żyje już od prawie stu lat.

Jedyna tego rodzaju kaplica w Polsce mieści się w Kudowie Zdroju. Kaplica Czaszek to wielki wspólny grobowiec ofiar wojen śląskich z lat 1740-1742 i 1744-1745 oraz chorób zakaźnych z XVIII w. W tej niewielkiej kaplicy ściany i sufit wyłożone są trzema tysiącami czaszek i kości ludzkich. Część szczątków ułożona jest we wzory i zdobienia, a wiele z nich ma widoczne deformacje chorobowe i genetyczne. Jakby tego było mało, pod podłogą spoczywa ponad 20 tys. szczątków ludzi - rodzin, przyjaciół, ale także wrogów zabitych w czasie wojen. Kaplica wybudowana została w 1776 r. przez księdza Wacława Tomaszka. Raz w roku - o północy z 14 na 15 sierpnia - odprawia się tu mszę świętą za wszystkich, którzy w niej spoczywają oraz za tych, którzy umarli na skutek chorób lub w wyniku nieszczęśliwych wypadków.

Ilona Raczyńska/udm