Cetinje

[

]( \"http://bezdroza.pl\" )

Charakter położonego zaledwie 32 km od morza Cetinja jest zupełnie odmienny: kiedy mieszkańcy Budvy korzystają ze słońca, w Cetinju zalega śnieg. Przypomina ono, choćby ze względu na układ – niskie, najczęściej parterowe domki, porozrzucane tu i ówdzie „pałace” i budynki ambasad XIX-wiecznych mocarstw – prowincjonalne, wschodnioeuropejskie miasteczko. Miasto było i nadal jest ważnym, jeśli nie najważniejszym, ośrodkiem życia duchowego Czarnogórców. Tu właśnie tradycje utraconej państwowości są najbardziej żywe, a najstarsi mieszkańcy pamiętają jeszcze czasy króla Mikołaja. Dlatego niezmiennie Cetinje pozostaje „gniazdem” ugrupowań narodowych, które podczas licznych w ostatnich latach wyborów otrzymują znaczne poparcie.

Historia starej stolicy Czarnogóry rozpoczyna się w 1482 r. Wówczas to Ivan Crnojević, głowa rodu Crnojeviciów, uciekając przed najazdem tureckim, przeniósł gniazdo rodowe z Žabljaka nad Jeziorem Szkoderskim najpierw do Rijeki Crnojevića, a następnie pod górę Lovćen, gdzie już wcześniej znajdowała się Vlaška Crkva zbudowana w 1450 r. Obok niej Ivan Crnojević umiejscowił swój dwór i monaster. Dla Cetinja okres stagnacji rozpoczął się w 1499 r., czyli w momencie, gdy Turcy podbili Czarnogórę, a kraj utracił niepodległość. Turcy kilkakrotnie najeżdżali Cetinje, ale nigdy nie pozostali tutaj na dłużej. Właściwie po 1499 r. ta część kraju, czyli tzw. Stara Czarnogóra, była jedyną wolną jego częścią.

Mimo stołecznego charakteru Cetinja jeszcze na początku XIX w. było tylko większą wsią, złożoną z klasztoru i kilkudziesięciu chat z nieociosanego kamienia pokrytych strzechą. Ponowny rozwój, a właściwie urbanizacja Cetinje przypada dopiero na czasy Piotra I Petrovicia-Njegoša, który zaczął budować bardziej „reprezentacyjne” budynki.

Kolejny okres, w którym miasto ulega znaczącym przeobrażeniom, to lata 1878 (kongres berliński) – 1914 (I wojna światowa)
. Cetinje było podówczas stolicą najmniejszego państwa w Europie, rządzonego przez księcia (a od 1910 r. króla) Mikołaja, w której inne państwa zaczęły stawiać budynki swoich poselstw. Zresztą budynki te stoją nadal, a Czarnogórcy z dumą podkreślają, że być może Czarnogóra nie była państwem tak ważnym jak Turcja, Austro-Węgry, Rosja, czy Francja, ale na pewno z nimi równorzędnym.

Po II wojnie światowej, gdy stolicą Czarnogóry została Podgorica (Titograd), rozwój miasta został zahamowany. Ma to również swoje dobre strony. Wyobraźmy sobie w tym miejscu socrealistyczne budynki albo kapitalistyczne biurowce. Cetinje wszak leży na terenie parku narodowego, który właściwie przestałby istnieć.

Orlov Krš – wzgórze, na którego szczycie znajduje się grób Daniły I (1677 – 1735), założyciela dynastii Petroviciów-Njegošów, ze wspartą na czterech kolumnach kopułą – jest ulubionym miejscem spacerowym mieszkańców Cetinja. Na szczyt wzgórza można dojść asfaltową drogą biegnącą w górę obok monasteru cetinjskiego. Rozpościera się stąd fantastyczny widok na miasto i mauzoleum Piotra Petrovicia-Njegoša na szczycie Jezerskiego vrhu.

Monaster cetinjski, centrum duchowe Czarnogórców oraz była siedziba władyków, leży u stóp wzgórza Orlov Krš, w miejscu, gdzie stał prawdopodobnie dwór Ivana Crnojevicia. W cerkwi monasteru znajdują się groby znaczących postaci z rodu Petroviciów-Njegošów: gospodara Czarnogóry księcia Daniły Petrovicia (1826 – 60) i wielkiego wojewody Mirka Petrovicia (1820 – 67), ojca króla Mikołaja.

W północnej części cerkwi, przy ścianie skalnej, jest cela św. Piotra z relikwiami św. Piotra Cetyńskiego (Piotra I Petrovicia-Njegoša). Według tradycji umieszczono tam rękę św. Jana Chrzciciela. Monaster był kilkakrotnie niszczony przez Turków. W 1692 r. podczas wojny Ligi Świętej z Turcją mnisi sami podłożyli proch i po wkroczeniu Turków wysadzili budynek w powietrze. W 1712 r., podczas wojny rosyjsko-tureckiej, oraz w latach 1785 i 1796, w czasie najazdów paszy skadarskiego na Czarnogórę, Turcy doszczętnie rujnowali dopiero co odbudowywaną siedzibę czarnogórskich władyków. W efekcie z budynku wzniesionego pierwotnie przez Ivana Crnojevicia w XV w. pozostały jedynie niewielkie fragmenty. Ostatnia przebudowa monasteru miała miejsce w latach 20. XX w.

Muzeum cerkiewne znajduje się przy monasterze, w dwupiętrowych budynkach – konakach – w południowej części kompleksu. W jednym z nich, tzw. konaku Njegoša, mieści się bogaty skarbiec z zabytkami czarnogórskiego piśmiennictwa z XV i XVII w., ikonami, przedmiotami liturgicznymi – relikwiarzami, ornatami, kielichami. Tutaj przechowywany jest m.in. egzemplarz najstarszej drukowanej (cyrylicą) księgi Słowian południowych, Oktoih, z 1493 r. Do muzeum można wejść, gdy zbierze się co najmniej pięć osób. Cena biletu: 2 EUR.

Dwór władyki (Biljarda) – poety Piotra II Petrovicia-Njegoša – powstał w 1838 r. Nazwa skromnego dworu pochodzi od pierwszego bilardu sprowadzonego z Europy. Obecnie znajduje się tu Muzeum Njegoša (Njegošev muzej), a w nim pamiątki po wielkim poecie: meble, biblioteka i inne przedmioty związane z jego życiem i twórczością. Tutaj właśnie władyka napisał Górski wieniec, poemat epicki uważany za największe dzieło literatury czarnogórskiej, a przez niektórych – nawet jugosłowiańskiej.

Muzeum Państwowe (Državni muzej) mieści się w dawnym pałacu króla Mikołaja. Jest to nieduży budynek postawiony w latach 1863 – 67. Obecny jego kształt pochodzi z 1910 r., kiedy to Mikołaj został królem, a Czarnogóra królestwem. Obok wejścia jest stara budka strażnicza. Oryginalne wnętrza oddają charakter siedziby Mikołaja i jego rodziny. Muzeum jest zaskakująco ciekawe. W bibliotece Mikołaja znajduje się ok. 20 tys. książek, partytury operowe, zdjęcia, czasopisma europejskie, sprzęty dworskie, broń, sztandary (dla Czarnogórców największe znaczenie mają sztandary zdobyte na Turkach), zbiory numizmatyczne i filatelistyczne. Muzeum czynne jest w godz. 9.00 – 17.00, cena biletu: 2 EUR.

Na placu (obecna nazwa: Titov trg), przy którym znajduje się dawny pałac króla Mikołaja, stoi pomnik Ivana Crnojevicia.

Cerkiew na Ćipurze (crkva na Ćipuru) jest otoczona przez pozostałości starszej budowli. Na przedniej fasadzie świątyni wisi tablica pamiątkowa z napisem: Tę świętą cerkiew Narodzin Bogurodzicy zbudował i ufundował błogosławiony Władca Książę Czarnogórski Mikołaj I Petrović-Njegoš w 7394 rocznicę stworzenia świata i 1886 narodzin Chrystusa na fundamentach byłej cerkwi zbudowanej przez błogosławionego władcę zeckiego Ivana Crnojevicia.

Vlaška crkva (Rodjenja Bogorodice), której nazwa pochodzi od słowa vlasi – ‘pasterze’ (natomiast Vlasi to ‘Wołosi’), została wzniesiona przez okolicznych pasterzy ok. 1450 r., tj. jeszcze przed przybyciem Ivana Crnojevicia. Pierwotną, XV-wieczną świątynię Turcy spalili podczas jednego z najazdów. Obecna jednonawowa cerkiew swój wygląd uzyskała w 1864 r. Półokrągłą apsydę oddziela od nawy głównej ikonostas z ikonami autorstwa Vasilija Djinovskiego z 1878 r.

Cerkiew otoczona jest bardzo zaniedbanym cmentarzem ze starymi nagrobkami. Chodząc po okalającym cerkiew trawniku, stąpa się po zarośniętych grobach, które niegdyś zostały pootwierane (niektórych nie zamknięto do dziś dnia). Ogrodzenie terenu cerkwi, gdzieniegdzie powyginane, wykonano z luf zdobytych na Turkach podczas wojen w latach 1858 i 1876 – 1878. Dwa granitowe głazy leżące przy wejściu na teren cerkwi to stećki (nagrobki bogomilskie). Można na nich jeszcze dostrzec ślady reliefów.

Muzeum Historyczne i Muzeum Sztuki (Istorijski muzej i Umjetnički muzej) znajdują się we Vladin Domie. Szczególnie ciekawa stała ekspozycja prezentująca dzieje obszaru dzisiejszej Czarnogóry, począwszy od pierwszych śladów człowieka, a na czasach Tity skończywszy, mieści się w Muzeum Historycznym. Składa się ona z 6 działów: okres przedsłowiański, średniowiecze, okres XVI – XVIII w., powstanie państwa czarnogórskiego (1796 – 1878), lata 1878 – 1918, Czarnogóra we wspólnocie jugosłowiańskiej. Muzeum Historyczne wyróżnia się coraz rzadziej spotykaną atmosferą prowincjonalnych muzeów w byłych krajach socjalistycznych. Ekspozycja, ułożona zapewne jeszcze w latach 70., koncentruje się w ostatniej części na podkreśleniu heroizmu budowniczych socjalizmu.

Twierdza Tablja (tvrdjava Tablja) wznosi się nad monasterem. W niej to właśnie Czarnogórcy zawieszali głowy zabitych Turków. Ambasady obcych mocarstw spotyka się właściwie na każdym kroku. Rozmiary budynków mogą świadczyć o znaczeniu, jakie miało państwo czarnogórskie w Europie na przełomie XIX i XX w. Obok budynków okazałych (np. ambasady Austro-Węgier, Francji, Rosji, Wielkiej Brytanii) można spotkać także mniejsze, skromniejsze (np. ambasady Serbii, Grecji). Na każdym z budynków wisi tabliczka informująca o funkcji, jaką wcześniej spełniały. Ambasady są świadectwem niedawno utraconej państwowości, a dla Czarnogórców wciąż żywym powodem do dumy – symbolem ich niepodległości uznanej przez inne narody.

Miejskie biuro informacji turystycznej znajduje się w centrum, przy ul. V Proleterske brigade. Chcąc zwiedzić muzea miasta, najlepiej się zaopatrzyć w karnet za 4 EUR (co jest zaledwie dwukrotnością jednorazowego wstępu np. do Muzeum Państwowego). W jego cenę, oprócz wejścia do Muzeum Państwowego, wliczone jest zwiedzenie Muzeum Njegoša w pałacu Biljarda oraz muzeów: Historycznego i Sztuki znajdujących się we Vladin Domie.

Dworzec autobusowy usytuowany jest przy ul. Skadarskiej. Z samego Cetinja można dojechać jedynie do Kotoru, Budvy i Podgoricy. Kto chciałby skorzystać z któregoś z autobusów przelotowych, musi pójść kilkaset metrów w kierunku drogi Podgorica – Budva i tam, na skrzyżowaniu, podobnie jak robi to większość mieszkańców miasta, próbować zatrzymywać przejeżdżające pojazdy.

Poczta główna jest usytuowana przy pl. Tity (Titov Trg), niedaleko pałacu króla Mikołaja. Apteka i pogotowie mieszczą się w Domu zdravlja przy ul. V. Micunovića. Obok znajduje się centrum medyczne Danilo Prvi.

Jaskinia Lipska (Lipska Pećina) leży w odległości 4 km od Cetinja. Znajduje się tam 600 m korytarzy tworzących labirynt z tzw. „stalaktytowymi organami”, tj. grupą stalaktytów, które po dotknięciu wydają dźwięki, oraz mały staw. Będąc w Cetinju nie sposób zrezygnować z wycieczki do Parku Narodowego Lovćen i wejścia (albo wjazdu) na najwyższy dostępny szczyt masywu – Jezerski vrh (1660 m n.p.m.). W tym celu wytyczona została dalsza część naszej trasy.

Jadąc drogą prowadzącą z Cetinja do Kotoru (zob. trasa 1, s. 113), przemierzamy szereg malowniczych miejscowości położonych pod masywem Lovćen. W mijanych wsiach znajdują się jednonawowe cerkwie z ciosanego kamienia, zwieńczone małymi dzwonnicami. Pochodzą one z XV – XIX w.

We wsi Dugi Do jest cerkiew św. Mikołaja (Sv. Nikole), w miejscowości Erakovići są cerkwie św. Niedzieli (Sv. Nedjelje) i św. Sawy (Sv. Save), a cerkwie św. Michała Archanioła (Sv. Arhandjela Mihajla), św. Jerzego (Sv. Djordja) i Wniebowzięcia NMP (Uspenja Bogorodice) w Rajčevići.

Wioskę Njeguši, położoną na zboczach Lovćenu przy starej, wijącej się serpentyną drodze wiodącej do Kotoru, można by nazwać „kolebką wielkich Czarnogórców”. Pochodził stąd założyciel dynastii Petrovicióv-Njegošów, władyka Daniło. W jednym z domów z kamienia (obecnie muzeum) urodził się Piotr II Petrović-Njegoš. Z Njeguši pochodził także ostatni władca Czarnogóry, król Mikołaj.

Za miejscowością Vrba znajduje się przełęcz Krstac (926 m n.p.m.), punkt widokowy, z którego rozciąga się fantastyczna panorama Boki Kotorskiej.

Przed miejscowością Krstac, na skrzyżowaniu, należy skręcić w lewo, w kierunku miejscowości Petrova Ljut. Ta podrzędna droga doprowadzi nas do wioski Ivanova Korita. Jest to właściwie osada turystyczna leżąca ok. 14 km od Cetinja przy drodze na Jezerski vrh. Jej nazwa pochodzi od imienia największego rzeźbiarza jugosłowiańskiego Ivana Meštrovicia (Chorwata z pochodzenia), autora pomnika w mauzoleum Njegoša. Znajdują się tu hotel, restauracja, kawiarnia oraz cerkiew Sv. Preobraženja, która niegdyś stała na Jezerskim vrhu. Nocleg można znaleźć w hotelu, który niestety w okresie od października do końca grudnia jest nieczynny. Cena: 18 EUR od osoby (w cenę wliczone są trzy posiłki).

_ Źródło: Bezdroża _