Fauna i flora

Różnorodność włoskiej flory i fauny spowodowana jest rozmaitością rzeźby terenu oraz działaniami człowieka. Obecnie ponad jedną piątą terytorium kraju pokrywają lasy, choć na początku XIX w. duże połacie terenów górskich zostały zupełnie ogołocone z drzew, a miejscom, które nie zostały ponownie zalesione, zagraża erozja.

Włoska przyroda chroniona jest w 22 parkach narodowych, 130 parkach regionalnych, 270 rezerwatach regionalnych i 150 narodowych. Wydzielono ponadto 24 chronione strefy morskie i 47 na obszarach, których głównym walorem są zbiorniki lub cieki wodne (zone umide). W obronie włoskiego dziedzictwa przyrodniczego występuje wiele organizacji ekologicznych, szczególnie Legambiente i WWF (World Wide Fund For Nature). WWF stworzyła i nadzoruje liczne tereny chronione zwane oazami (oasi), na których prowadzi głównie działalność edukacyjną, ukierunkowaną na dzieci. Za to, jakie rośliny występują na terenie kraju, odpowiada przede wszystkim ukształtowanie terenu i klimat, a także ludzie, którzy przez tysiące lat wprowadzili do włoskiego krajobrazu nowe gatunki. Już w okresie Cesarstwa Rzymskiego arystokracja Rzymu - za sprawą poetów Wergiliusza i Horacego, sławiących piękno natury - poczęła do swoich wspaniałych ogrodów sprowadzać egzotyczne gatunki fauny i flory. Od tamtego czasu lista gatunków roślin, które można
spotkać w Italii, bardzo się wydłużyła. Opuncja figowa pojawiła się tu w starożytności, a drzewka pomarańczowe to owoc wypraw krzyżowych. Na liście roślin uprawianych we Włoszech mamy również orzechy, kasztanowce, grusze, jabłonie, śliwy, brzoskwinie, różne gatunki cytrusów, drzewa oliwne i, oczywiście, winorośle. Wśród dziko rosnących można wymienić m.in. wawrzyny, wiązy, lilie, rumianek nadmorski, dęby, topole, wierzby, olchy, klony, rozmaryn, mirt, orchidee i palmy. Cyprys i eukaliptus to gatunki sprowadzone przez człowieka. Na bagnach i na obszarach nadmorskich można spotkać trzcinę i janowiec; sosny i buki są drzewami charakterystycznymi dla Apeninów. Wśród zwierząt występujących na południu Włoch warto wymienić wiele ptaków wędrownych i morskich, takich jak mewy, dzikie gęsi i kaczki, słowiki, czaple, ptaki drapieżne (drzemlik, kania, pustułka) od kilku lat w okolicy Rzymu można też spotkać wielobarwną żołnę (ptaka budującego swoje gniazdo w podziemnych tunelach). Nietrudno o spotkanie z jeżem, żółwiem
europejskim, kuną, popielicą, borsukiem, tchórzem, łasicą bądź lisem.

Flora
Przyroda okolic Rzymu ma turystom wiele do zaoferowania. Nad morzem można spotkać typowe gatunki roślin, takie jak palmy karłowate, drzewka świętojańskie, jak również halofity i psammofity tworzące tzw. makię śródziemnomorską. Tereny dawnych podmokłych pól pontyjskich (Agro Pontino) zajmują dziś rozległe pola uprawne otoczone równymi rzędami drzew eukaliptusowych sprowadzonych z Australii, które z powodzeniem zaadaptowały się u włoskich wybrzeży. W głębi lądu charakterystyczny las śródziemnomorski staje się gęstszy. Rosną w nim głównie dęby pospolite i korkowe, runo tworzą bluszcz i wawrzyn, a polany porastają wrzośce, mącznice, mirty i drzewa mastyksowe.

Typ roślinności otaczającej liczne przybrzeżne jeziora zależy od stopnia zasolenia wody. Tam, gdzie jest ono niewielkie, rosną jesiony, dęby błotne, wierzby i topole białe, podczas gdy brzegi zbiorników wody bardzo słonej porastają tamaryszki, trzciny i solirody zielne.

Oprócz Parku Narodowego Circeo turyści mogą znaleźć nieskażone jeszcze środowisko naturalne między Capocottą a Castel Porziano (gdzie mieści się rezydencja prezydenta Włoch). Wzdłuż brzegów Tybru występują wierzbiny a w samym Rzymie monumentalne platany. Na obrzeżach pól znaleźć można ślady starego lasu dębu bezszypułkowego (zimowego). Między przybrzeżnymi terenami nizinnymi a wapiennymi masywami Apeninów rozciąga się strefa krajobrazu pochodzenia wulkanicznego, gdzie można podziwiać bardzo wiele interesujących i rzadkich roślin - to prawdziwa gratka dla miłośników przyrody. Ta szczególna flora występuje w górach Volsini, Cimini, Sabatini, cechujących się podłożem tufowym, pełnych małych, przejrzystych jeziorek pochodzenia wulkanicznego, wokół których rosną dziewicze lasy kasztanowe z poszyciem bogatym w paprocie, wrzosy i janowce. Gdzieniegdzie kasztanowce ustępują dębom bezszypułkowym i dębom burgundzkim, a na stokach wygasłych wulkanów tworzących Góry Albańskie (Monti Albani), na przedgórzu Apeninów,
dominują buki. Wiosną, w okresie kwitnienia kalin, wrzośców, dereni, janowców i sasanek (i wielu, wielu innych roślin) feeria kolorów i zapachów ściąga tu sporo turystów.

Za strefą wulkaniczną wyrastają wapienne zbocza Apeninów porośnięte wspaniałymi bukowymi lasami, wyżej - kosmatkami i kostrzewami. Ich szczyty pokrywają łąki usiane kwiatami alpejskimi, takimi jak szarotki, goryczki, bylice, ciemnogłowy wąskolistne, oraz dziesiątkami innych, które rozkwitają latem.

Pinia
Wspaniałe, imponujące pinie rosną w całym Rzymie. Ten gatunek sosny (Pinus pinea) o rozłożystej koronie, symbol włoskiego półwyspu, w dawnych czasach tworzył ogromne lasy. Warto nadmienić, że pochodzi on z obszaru śródziemnomorskiego. Pinia osiąga wysokość 25-30 m. Dolna część pnia, mniej więcej dwie trzecie, jest pozbawiona gałęzi, a wyżej tworzy się charakterystyczna spłaszczona korona przypominająca parasol. Pień pinii rozgałęzia się często już u podstawy, ponieważ drzewo rośnie, adaptując się do nierówności terenu, aby mogło w pełni korzystać z promieni słońca, co sprawia, że jego pień nie zawsze jest prosty. Drzewo to żyje ok. 250 lat. Pinie hoduje się dla ich walorów dekoracyjnych oraz dla wyłuskiwanych z szyszek jadalnych nasion -orzeszków pinii (pinoli), zbieranych co trzy lata. Miąższ orzeszków piniowych jest delikatny, lekko słodki, bogaty w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Powstaje z niego bardzo zdrowy, odżywczy i energetyczny olej, który dzięki dużej zawartości fosforu, witaminy B1 i żelaza
świetnie wpływa na funkcjonowanie mózgu. Olej z orzeszków pinii stosuje się w leczeniu wrzodów i chorób układu oddechowego: kaszlu, zapalenia oskrzeli, astmy. Dobrze łączy się z innymi produktami spożywczymi, np. z awokado, kozim serem, pastą sezamową, a nawet z grillowanym filetem rybnym. Uprażone i zmiażdżone orzeszki piniowe to obok bazylii główny składnik słynnego sosu pesto genovese.

Fauna
Na terenie dzisiejszych Włoch żyło kiedyś wielu różnych przedstawicieli fauny, z których do czasów współczesnych pozostało bardzo niewiele, szczególnie okolice Rzymu zostały w wyniku wielowiekowych polowań niemal pozbawione większych gatunków fauny. Nad morzem, na łąkach i w gęstych zaroślach żyją żółwie, niejadowite węże stepowe i liczne ptaki. Poza srokami i wszechobecnymi wronami, spotkać tu można żołny, sójki, wilgi oraz dwa rzadkie gatunki ptaków drapieżnych: krótkoszpona (gadożera), który żywi się wyłącznie wężami, oraz ścierwnika białego.

Wśród ssaków warto wymienić jeżozwierze i dziki. W lasach kasztanowych oraz gęstych zaroślach w głębi lądu występuje więcej zwierząt niż na wybrzeżu. Zwłaszcza tereny pochodzenia wulkanicznego są domem dla wielu gatunków, które zdają się być na tym dziewiczym terenie niezagrożone.

Lisy, kuny, łasice mają się dobrze, żywiąc się licznymi małymi gryzoniami, zwłaszcza z rodziny myszowatych. Poza drobnymi ssakami, takimi jak popielice, orzesznice i wiewiórki, teren Włoch zamieszkują większe, m.in. borsuki i jeżozwierze, a także kilka gatunków dzikich kotów. Wśród ptaków, obok licznych gatunków ptaków wędrownych, które wiosną i jesienią opanowują cały region, znajdziemy, zwłaszcza w górach Tolfa, drapieżne ptaki żerujące nocą, takie jak puszczyki i inne gatunki sów, oraz te aktywne w dzień, np. kanie i myszołowy. We Włoszech żyją również bekasy, sójki i kuropatwy. Wiele ptaków szybuje bardzo wysoko i zakłada gniazda w górach. Do nich należą wrony czarne, wrony siwe, orły, sokoły wędrowne, siewki oraz rzadki biegus płaskodzioby.

Jeziora
Lacjum jest najbogatszym w jeziora regionem Włoch. Są tu jeziora wszelkiego rodzaju: przybrzeżne, krasowe, najpopularniejsze - kraterowe, pochodzenia wulkanicznego (niektóre wyschnięte) oraz sztuczne. Większość obfituje w ryby. Na brzegach działają kąpieliska i wypożyczalnie sprzętu wodnego. Największe jezioro położone w okolicach Rzymu to Bolsena, piąte co do wielkości we Włoszech, o średnicy 43 km i głębokości sięgającej 146 m. Dwie wyspy na tym jeziorze, Martana i Bisentina, są pozostałościami kraterów wtórnych. Drugie duże jezioro w pobliżu stolicy to leżące w górach Sabatini Bracciano, ósme co do wielkości we Włoszech, również pochodzenia wulkanicznego. Jego powierzchnia wynosi 58 km2, a u brzegów leży kilka ciekawych miejscowości: Bracciano, ze wspaniałym zamkiem należącym niegdyś do rodziny Orsini, a także Trevignano Romano i Anguillara Sabazia. Jezioro kraterowe Albano (zwane także jeziorem Castel Gandolfo od pobliskiej miejscowości słynącej z rezydencji papieży) znajduje się w Górach Albańskich
(Monti Albani). Ma niemal idealnie owalny kształt, 10 km2 powierzchni, a powstało najprawdopodobniej w wyniku połączenia dwóch położonych obok siebie kalder (kraterów), które następnie wypełniły się wodą.

_ Źródło: Petit fute _