Naukowcy odkryli zaginione miasto. Sensacja wśród polskich archeologów
Naukowcy Uniwersytetu Gdańskiego wskazali miejsce, gdzie niegdyś stało Dąbrówno, zaginione miasto z czasów średniowiecza. Dziś w tym rejonie rozciąga się wieś Stare Miasto nad Jeziorem Dąbrowa Mała. Badania geofizyczne potwierdziły regularny układ zabudowy i centralny rynek, a na powierzchni znaleziono setki artefaktów.
Archeolodzy z Uniwersytetu Gdańskiego odkryli na terenie dawnej Puszczy Galindzkiej relikty zaginionego średniowiecznego miasta. Badacze kierowani przez dr. Arkadiusza Koperkiewicza z Instytutu Archeologii UG ustalili pierwotną lokalizację – na wysoczyźnie pod Zamkową Górą, nad Jeziorem Dąbrowa Mała. To miejsce w niedużej odległości od pola, gdzie rozegrała się bitwa pod Grunwaldem.
Miasto przekształciło się w wieś
Miasto pierwszej generacji osadników przekształciło się w wieś, która przez wieki zachowała nazwę Stare Miasto. Daty tej zmiany i jej okoliczności nie są w pełni jasne, lecz eksperci zwracają uwagę, że podobny proces przekształceń towarzyszył wielu zaginionym miastom średniowiecznym.
Prace prowadzone były z inicjatywy wojewódzkiego konserwatora zabytków w Olsztynie. Geofizyczne badania ujawniły anomalie magnetyczne wskazujące na zorganizowaną zabudowę. Plan miasta był dopasowany do lokalnego krajobrazu. Relikty budynków, w tym centralny rynek, rozciągają się wzdłuż wysoczyzny i ułożone są w dwóch rzędach.
Tysiące turystów chcą poczuć ten klimat. Na jedną rzecz trzeba uważać
Specjalista archeologii nieinwazyjnej Piotr Wroniecki podkreśla, że doświadczenia z Barczewka, innego stanowiska archeologicznego, pomogły zinterpretować widoczne na obrazie geofizycznym struktury.
– Zarówno forma terenu, jak i układ zabudowy potwierdzają historyczną nazwę Dąbrówna (Ilgenburg), która w praktyce oznaczała Długi Gród – mówi dr Koperkiewicz.
Zniszczenie Dąbrówna w roku 1410 przez wojska Jagiełły jest znane, lecz miasto ma wcześniejsze korzenie. W czasach najazdów pruskich Sasinowie zajmowali zachodnie rubieże Puszczy Galindzkiej. Krzyżacy po II powstaniu pruskim zdobyli gród i wzniesli zamek Ilgen/Yilienburg, nadając mu dawną nazwę. W dokumentach miejskich Dąbrówno pojawia się już w XIV wieku, a prawa miejskie nadano mu w 1326 r.
Potwierdzone przypuszczenia
Jesienią 2025 r. potwierdzono przypuszczenia dotyczące Zamkowej Góry w Starym Mieście. Wstępne badania obejmowały odkrywki sondażowe i prospekcję podwodną brzegów jeziora (prospekcja podwodna polega na poszukiwaniu i lokalizowaniu zatopionych stanowisk - wraków, osad, portów przy użyciu metod nurkowych, geofizycznych i teledetekcyjnych). Archeolodzy odnotowali także ślady cmentarza z pochówkami chrześcijańskimi, zmarłych spoczywających z rękami złożonymi na piersiach i głowami zwróconymi na zachód.
– Obecność także szczątków ludności autochtonicznej oraz neofitów pruskich podkreśla różnorodność kulturową tej lokalizacji – podsumowuje dr Koperkiewicz. Na powierzchni odkryto ponad pięćset artefaktów, w tym wyposażenie rycerskie, groty strzał, bełty, a także liczne fragmenty ceramiki. Jedna z odkrywek ujawniła także obiekty żelazne wskazujące na istnienie krzyżackiej kuźni.
Badania magnetyczne potwierdziły istnienie spalonych konstrukcji, a drewno – pochodzące z przełomu XIII/XIV wieku – identyfikowano jako dąb. Dzięki analizom dendrologicznym ustalono, że drewno pochodzi z dawnej puszczy. To kolejny, podobny przykład zaginionego średniowiecznego miasta w dawnej Puszczy Galindzkiej, podobnie było w Barczewku, gdzie wcześniej odkryto relikty innej zorganizowanej osady.
Kapsuła czasu
– Te miejsca to kapsuły czasu i metryki narodzin miast – dodaje naukowiec. Odkrycia znajdują się na terenie dawnej Puszczy Galindzkiej, a badaniami prowadzonymi w latach 2014–2024 kierował międzynarodowy zespół pod kierunkiem dr. Koperkiewicza.
Na skalistej podstawie u podnóży miejsca dawnego miasta archeolodzy natrafili na szkielet, ślady jam grobowych i resztki ceramiki. To ślady średniowiecznego cmentarza, który według ówczesnych zasad znajdował się obok kościoła. Badacze wyjaśniają, że pochówek, w którym zmarły leżał twarzą na zachód, obejmował także ceramiczne fragmenty naczyń.
Wskazania z prac terenowych sugerują również, że na miejscu istniała kuźnia i licznie zgromadzone elementy metalowe. – To charakterystyczne dla wczesnośredniowiecznych osad – tłumaczą autorzy publikacji. Odkrycia z 2022 r. potwierdziły, że teren Zamkowej Góry skrywał założenie krzyżackie wykraczające poza pierwotne fortyfikacje.
W komentarzach naukowców podkreślono znaczenie nieinwazyjnych technik badań oraz geofizyki dla identyfikowania takich miejsc, które stanowią "kapsuły czasu” dla historii regionu. W przyszłości odkryte miejsca mogą zostać przekształcone w parki kulturowe, otwarte dla zwiedzających.
Źródło: PAP
