Stamtąd pochodzi św. Mikołaj. Nazwa krainy jest dziś uznawana za obraźliwą
Nazwa Laponia od dekad funkcjonuje w mediach i kulturze jako miejsce, w którym mieszka św. Mikołaj. Niewielu wie, że ta nazwa krainy na północy Europy jest dziś uznawana za krzywdzącą i obrażającą miejscowych. Rdzenni mieszkańcy tej krainy nazywają ją Sapmi.
Wciąż popularne w Polsce i wielu innych krajach przekonanie, że św. Mikołaj mieszka w Laponii, buduje obraz, który nie odzwierciedla w pełni rzeczywistego stanu. Według Samów, rdzennego ludu zamieszkującego ten obszar północnej Europy, sama nazwa Laponia bywa krzywdząca i obraża ich wspólnotę. Samowie pojawili się tam tuż po tym, jak lądolód ostatecznie zniknął ze Skandynawii. Od tysięcy lat współistnieli z innymi ludami, w tym przodkami dzisiejszych Norwegów, ale ich obecność o wieki wyprzedzała powstanie współczesnych granic państwowych.
Mało znana nazwa krainy św. Mikołaja
Nazwa Laponia utrwaliła się historycznie dzięki kontaktom Samów z innymi ludami oraz stosowaniu jej przez państwa Skandynawii. W dawnych źródłach Norwegii i Szwecji region ten pojawiał się jako Finmark i Lappland, a to właśnie wpływy administracyjne ukształtowały te określenia. Dla Samów, których kultura i język wyznaczają ich tożsamość, granice państw nie są decydujące.
Gdy Szwedzi zaczęli sięgać po ziemie odkrywane na dzikiej północy, nadali Samom własne określenie. Nazwali ich Lapończykami, a ziemię, na której mieszkali - Laponią. Z racji, że dzisiejsza Finlandia i znaczna część Norwegii rządzone były ze Sztokholmu, termin przyjął się wśród poddanych szwedzkiego króla. Nazwa utrwaliła się powszechnie dzięki św. Mikołajowi, który właśnie w fińskiej części krainy "założył" swoją wioskę. Paradoksalnie na przesyłanych z całego świata listach dzieci wpisują w adresie obraźliwą dla rdzennych mieszkańców okolicy nazwę.
To najbardziej świąteczny pociąg świata. Na podróż nie wydasz fortuny
Obrażliwe rozumienie nazwy Laponii nie jest bezpodstawne. "En lapp" to w tłumaczeniu z języka szwedzkiego i norweskiego "świstek", "łata", "szmata". Dziś w ten sposób potocznie mówi się o paragonie, bilecie czy prawie jazdy. Przed dwoma wiekami do Samów przylgnęło określenie "szmaciarz" czy "łachmaniarz". Północ Skandynawii stała się "ziemią obdartusów", z nazwą narzuconą przez administrację. Dla Samów, nieprzywiązujących się do politycznych granic, ziemia, na której mieszkali od tysiącleci, to Sapmi.
- Pojęcie "Sapmi" jest w Norwegii stosunkowo nowe. Weszło do obiegu publicznego dopiero w latach 70. i 80. XX wieku wraz z odrodzeniem samskiej tożsamości. Nie oznacza ono prowincji ani jednostki administracyjnej, lecz obszar kulturowy, definiowany przez język, historię i tradycyjny styl życia, a nie przez mapy. To przestrzeń związana z ludźmi, a nie z granicami państw - wyjaśnił PAP Ketil Zachariassen, profesor z Uniwersytetu w Tromso.
Zachariassen zaznaczył ponadto, że dzisiejsze wyobrażenia o Sapmi często ograniczają je do północy Norwegii. Tymczasem tradycyjne tereny zamieszkiwane przez Samów były znacznie bardziej rozległe. Sięgały daleko na południe, po jezioro Mjosa. Sapmi obejmuje również tereny Rosji, gdzie Samowie należą do różnych wspólnot religijnych i mają odmienne doświadczenia w stosunku do władzy. Zmiany w Rosji po 2014 r. ograniczyły widoczność instytucji samskich, co obrazuje trudności związane z tożsamością i kulturą na szerokim obszarze północno-wschodniej Europy. Aktualnie trudno opisać przy pomocy klasycznych kategorii geograficznych, gdzie dzisiejsze Sapmi się znajduje.
W ostatnich dekadach rośnie świadomość potrzeby przedefiniowania krainy. Kierunek zmian to także formalne uznanie praw Samów. Norwegia jako państwo podpisała konwencję o ludach rdzennych, a w kraju przyjęto odpowiednie uchwały i raporty dotyczące dyskryminacji i pojednania. W Finlandii i Szwecji rozmowy o Samach toczą się w podobnym duchu, choć ich skutki różnią się w zależności od kontekstu politycznego. "Aby proces prawdy i pojednania zakończył się sukcesem, niezbędna jest większa świadomość i zrozumienie, że to Samowie są jedynym rdzennym ludem Finlandii" - podsumowała prace fińskiej komisji jej przewodnicząca Hannele Pokka.
Dzień Samów obchodzony 6 lutego podkreśla znaczenie wspólnoty, a termin Lappland utrzymuje się głównie w kontekście administracyjnym Finnmark. - Używanie nazwy Sapmi na określenie północnej części naszego kontynentu to znak zrozumienia i nowoczesnego myślenia o ludach rdzennych - podsumował Zachariassen.
