Sulawesi. Pozdrowienia od umarłych

Ponad połowa mieszkańców Sulawesi deklaruje, że jest chrześcijanami, dalsza część opowiada się za islamem. Wydaje się jednak – obserwując wciąż żywe obrzędy – że tradycyjna, animistyczna religia _ aluk topolo _ jest dominującą w umysłach ludzi zamieszkujących tereny Tana Toraja.

Życie na Ziemi jest tylko przejściowe, a umarli udają się do krainy Puya, mitycznego świata za horyzontem. Droga do niego jest trudna i najeżona niebezpieczeństwami. Umarły może bezpiecznie go osiągnąć jedynie wtedy, kiedy wszystkie konieczne rytuały zastaną dopełnione przez jego żyjących krewnych.

Jeśli zmarły nie zostanie pochowany zgodnie z obowiązują tradycją, wówczas może nękać pozostałych przy życiu członków rodziny, domagając się odpowiedniej dla swojego wieku i statusu ceremonii pogrzebowej.

Razem ze zmarłym do grobu oprócz przedmiotów codziennego użytku są składane zwierzęta ofiarne, których liczba zależy od jego zamożności i pozycji. Są to przede wszystkim drogie i bardzo tutaj cenione bawoły wodne. Rodzina potrzebuje czasem wielu miesięcy na zebranie odpowiedniej liczby oraz zgromadzenie środków pieniężnych – ceremonia często kosztuje miliony rupii. To ogromne finansowe obciążenie dla rodziny, która czasem z powodu konieczności zorganizowania tak wielkiej uroczystości popada w długi.

Czasem wykuwane są w skale balkony, gdzie umieszczone zostają tak zwane tau-tau, czyli wykonane z drewna kukły przypominające zmarłego. Na jednym takim balkonie można zobaczyć wiele stojących obok siebie tau-tau, ubranych w barwne stroje, czasem podnoszących rękę, jakby pozdrawiały patrzących na nich żyjących. Jednak jedynie kasta lub klasa królewska ma prawo do swoich kukieł i nikomu poza nimi nie wolno ich stawiać.

Tradycyjne domy tongkogan z podniesionymi z przodu i z tyłu dachami są barwnie malowane i pokryte rzeźbami. Frontony domów często ozdabia się bawolimi czaszkami, będącymi symbolami prestiżu i dobrobytu.

sc/if
Beata Szlezynger / Poznaj Świat

Dalsza podróż zmarłego do Świata Nadziemnego poprzez Święte Wzgórza Bambapuang wydaje się być już o wiele łatwiejsza. Zwykle jednak umarli nie osiągają Nadświata, a jedynie krainę Puya i tam pozostają, istniejąc dalej w harmonii z poświęconymi ofiarami, których dusze wędrują przez pozaziemskie światy wraz z duszą zmarłego człowieka.

Do czasu „właściwego” pochówku zabalsamowane, zawinięte w tradycyjne płótno zwłoki rodzina przechowuje na strychu domu. Woda, która pozostaje po umyciu ciała, jest zbierana w naczyniach z bambusa, po czym wylewana na ziemię, następnie w tym miejscu sadzi się drzewo.

Prości młodzi ludzie mogą sobie pozwolić jedynie na krótką, jednonocną ceremonię i złożenie w ofierze świni oraz dwóch bawołów. Ze wzrostem zamożności i znaczenia zwiększa się liczba ofiarnych zwierząt oraz czas trwania całego obrzędu, aż dochodzimy do największej ceremonii, w której uczestniczą tysiące zaproszonych gości, a odbywa się ona w dwóch częściach, trwających po siedem dni każda.