Trwa ładowanie...

Dziurawe molo, ciasne chaty i szambo w morzu. Dlaczego Polacy pokochali ten kurort?

Moda na wyjazdy nad morze wybuchła zupełnie nieoczekiwanie. Jeszcze u schyłku XVIII w. nic jej nie zapowiadało. Przedstawiciele elit udawali się latem na wieś, obcować z przyrodą i z mitem sielskiego, prowincjonalnego życia. Nad morze nic ich nie gnało.
Share
Molo w Sopocie na pocztówce z przełomu XIX i XX wieku
Molo w Sopocie na pocztówce z przełomu XIX i XX wiekuŹródło: Domena publiczna
d305d9q

Wygrzewanie się na plaży, nie mówiąc nawet o rzucaniu się między fale, uznano by w kręgach bogaczy za szczyt ekstrawagancji. Dwadzieścia lat później sytuacja wyglądała już zgoła odmiennie. "Wody są dla lata tym, czym dla zimy salony" – zaczęto mawiać we Francji na początku XIX stulecia.

Niedługo dziennik "Le Figaro" ogłosi, że w najgorętszych miesiącach "w Paryżu zostają tylko stróże i literaci". Dam i dżentelmenów należało szukać nie w modnych kawiarniach, ale na riwierze.

Narodziny nadmorskich kurortów

Śladem Miasta Świateł poszedł cały kontynent. Urokliwe, senne nadmorskie osady zaczęto na gwałt rozbudowywać i pokrywać farbą. Z dnia na dzień stawały się turystycznymi "kurortami", przyjmującymi tysięczne rzesze zamożnych urlopowiczów. Na południu Europy wypadało bywać w Abbacji; nad Bałtykiem rosła popularność Kołobrzegu i Świnoujścia. Ale o wakacjach w Sopocie nikt nawet nie myślał.

Sopot (Zoppot) widoczny na mapie pruskiego Pomorza z 1811 roku Domena publiczna
Sopot (Zoppot) widoczny na mapie pruskiego Pomorza z 1811 roku Źródło: Domena publiczna

Idealna lokalizacja… i nic poza tym?

Z pozoru miejscowość miała doskonałe warunki do zrobienia kariery wśród ośrodków wczasowych. Leżała zaledwie 10 km od granic ciasnego, przeludnionego Gdańska, w którym 50 tys. ludzi marzyło o wyrwaniu się w nieco spokojniejsze i bardziej malownicze miejsce.

d305d9q

Tyle tylko, że Sopot takim miejscem po prostu nie był. Na początku stulecia trudno było go nazwać inaczej, niż zabitą dechami, rybacką wioską.

Wioska bez nazwy

Liczył 23 domy i zaledwie 307 mieszkańców. Prawdę mówiąc nie miał nawet powszechnie przyjętej nazwy. Niemcy mówili na miejscowość "Zoppot", "Zopot", ale też "Copot".

Polakom jeszcze trudniej było się zdecydować na jedną formę. Józef Ignacy Kraszewski pisał o swojej wizycie w "Sobótce". Publicysta Tadeusz Krępowiecki wspominał o "Sobocie". Ostatecznie przyjęła się jednak, na długie lata, forma mnoga. Na pytanie "dokąd jedziesz" wypadało odpowiedzieć: do Sopotów.

Sopot na pocztówce z 1903 roku Domena publiczna
Sopot na pocztówce z 1903 roku Źródło: Domena publiczna

Dwie wanny i woda z wiadra

Pierwszy zakład kąpielowy w nadmorskiej osadzie powstał w 1820 r. Przybytek ufundował właściciel tutejszych dóbr, niejaki Wagner. Projekt do ambitnych nie należał. Dwie wanny, do których wiadrami przynoszono wodę morską, podgrzewaną na kuchni. I to już wszystko. Wprawdzie pruskie władze nalegały na rozbudowę pensjonatu, ale Wagner nie widział w tym żadnego interesu.

d305d9q

Kąpiel z dala od morza

Bardziej przewidujący okazał się Jean Georges Haffner – francuski lekarz z armii napoleońskiej, słusznie nazywany twórcą nowoczesnego Sopotu. W 1823 r. rozpoczął budowę własnego zakładu zdrojowego. Kąpiele morskie z prawdziwego zdarzenia wciąż jeszcze uchodziły za ekscentryczny wybryk. Człowiek na poziomie nie szedł na plażę, ale do specjalnej kabiny z natryskami.

Haffner wystawił sześć takich kabin, do których wodę morską pod ciśnieniem doprowadzono rurami. W wieży zegarowej, stanowiącej punkt rozpoznawczy zakładu, znajdował się też specjalny kocioł grzewczy. Każdy kuracjusz, niczym w najlepszych światowych kurortach, sam mógł regulować temperaturę i siłę strumienia.

W kabinie czekał na niego wygodny tapczan, a zaraz za drzwiami – gotowy na każde skinienie kąpielowy.

Dom Zdrojowy w Sopocie na fotografii z końca XIX wieku Domena publiczna
Dom Zdrojowy w Sopocie na fotografii z końca XIX wieku Źródło: Domena publiczna

Pierwsze molo w Sopocie

To był strzał w dziesiątkę. Obok zakładu szybko wyrósł pierwszy w Sopocie Dom Zdrojowy. Haffner zadbał też o urządzenie parku i malowniczych ścieżek spacerowych. On wreszcie był pomysłodawcą i twórcą pierwszego sopockiego molo.

d305d9q

Pomost stanął w 1827 r. i mierzył wówczas niezbyt imponujące 31 i pół metra. Więcej nie było trzeba, bo też Sopot w swoich pierwszych turystycznych latach nie mógł narzekać na nadmierny tłok.

"Cicha wioseczka"

To była wioska, do której jechano po to, by odciąć się od codziennego gwaru. Jedną z pierwszych miłośniczek Sopotu został znana poetka i powieściopisarka, Narcyza Żmichowska. Wspominała, że jest tam "cichość, swoboda, czas wolny".

Dla Kraszewskiego Sopot też był przede wszystkim "cichą wioseczką". Turystów z roku na rok przyjeżdżało jednak coraz więcej, a wraz z nimi – narastały problemy. Narzekano na brak kanalizacji i na cuchnące ścieki, które rzeczkami spływały prosto do morza.

d305d9q

Kobiety psioczyły na dziurawe molo, w którego deskach grzęzły obcasy butów. A wszyscy bez wyjątku – krytykowali nędzne, ciasne kaszubskie chatki i koszmarny dojazd. Początkowo do kurortu można było dotrzeć wyłącznie omnibusem, po wertepach i wśród pyłu.

Okładka broszury "Ostseebad Zoppot an der Deutschen Riviera" z 1913 roku Domena publiczna
Okładka broszury "Ostseebad Zoppot an der Deutschen Riviera" z 1913 roku Źródło: Domena publiczna

Stolica hazardu i prostytucji

Do rangi prawdziwie europejskiej Sopot awansował dopiero w 1870 r. wraz z otwarciem linii kolejowej. Teraz dojazd z Warszawy zajmował już tylko 16 godzin i wymagał – bagatela – czterech przesiadek. W drugiej połowie XIX stulecia to było bardzo, ale to bardzo niewiele.

d305d9q

Około 1850 r. właściciele domów wypoczynkowych zacierali ręce z radości, jeśli przez cały sezon miejscowość odwiedziło tysiąc osób. W przededniu wybuchu pierwszej wojny światowej liczba kuracjuszy przekraczała już 20 tys. Prowincjonalny Sopot, w którym zakochał się francuski doktor, niepostrzeżenie odszedł do historii.

Z zacisznej dziury urósł do rangi stolicy nadmorskiego hazardu i gniazda prostytucji. I tylko polscy inteligenci nagle przestali tu tłumnie przyjeżdżać. Rzeczpospolita właśnie odzyskała niepodległość i patriotyzm nakazywał wypoczywać nad polskim morzem. Czyli jakiś kilometr czy dwa na zachód od Sopotu…

Zainteresował Cię ten artykuł? Na łamach portalu WielkaHistoria.pl przeczytasz również o ostatnim wielkim pożarze Krakowa. Spłonęła ogromna część miasta, w tym najcenniejsze zabytki.

d305d9q

O autorze: Kamil Janicki – historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

ZOBACZ WIDEO: Niesamowite Głazy Moeraki

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

d305d9q

Podziel się opinią

Share
d305d9q
d305d9q