Trwa ładowanie...

Tak wyglądałyby polskie granice, gdyby to Niemcy wygrali pierwszą wojnę światową

Władcy Niemiec i Austro-Węgier już w listopadzie 1916 r. ogłosili utworzenie niezależnego państwa polskiego. Można przypuszczać, że w przypadku wygrania przez nich wojny decyzja pozostałaby w mocy. Ale państwo polskie w niczym nie przypominałoby II Rzeczypospolitej, którą znamy z historii.

Share

W artykule znajdują się linki i boksy z produktami naszych partnerów. Wybierając je, wspierasz nasz rozwój.

Wisła, PolskaWisła, PolskaŹródło: Getty Images
d4b3bqq

Wbrew temu, czego uczą szkolne podręczniki, państwo polskie nie zrodziło się nagle, z dnia na dzień, w listopadzie 1918 r. Jego formalne i faktyczne podstawy zaczęto budować już dwa lata wcześniej. Też w listopadzie, tyle że 1916 r., władcy Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier uroczyście ogłosili utworzenie odrębnego Królestwa Polskiego.

Niemiecka orkiestra wojskowa odegrała Boże coś Polskę przez tak liczne wieki, na warszawskim ratuszu wywieszono godło z Orłem Białym, wszędzie zaroiło się od biało-czerwonych flag.

Oczywiście dwóm cesarzom nie leżały na sercach losy podbitego narodu, ale chęć pozyskania rekrutów. Raz rozpoczętego procesu nie dało się już jednak zahamować, a rozpalonych aspiracji – wygasić.

Ulotka z 1917 roku upamiętniająca utworzenie Tymczasowej Rady Stanu Domena publiczna
Ulotka z 1917 r. upamiętniająca utworzenie Tymczasowej Rady Stanu Źródło: Domena publiczna

Struktury państwa polskiego

Z początkiem 1917 r. zaczęto formować organy polskich władz, rzecz jasna ściśle podporządkowane Niemcom. Tymczasowa Rada Stanu, istniejąca od stycznia do sierpnia 1917 r., zatrudniała łącznie ok. 150 osób. Komisja Przejściowa, którą następnie wyłoniono, miała już 350-osobowe kadry.

d4b3bqq

Z kolei Rada Regencyjna – sprawująca formalną władzę aż do listopada 1918 r. i zwykle rozumiana jako zupełnie bezwładny, kilkuosobowy organ – zorganizowała polski personel urzędniczy i sądowy idący w tysiące.

Kraj bez terytorium

Nic dziwnego, że późniejszy minister sprawiedliwości Stanisław Bukowiecki stanowczo podkreślał, że polska państwowość zaczęła się nie w listopadzie 1918 r., ale w styczniu 1917, gdy powołano pierwsze jej organy zwierzchnie.

Wybitny prawnik i komentator spraw ustrojowych dodał oczywiście, że była to "państwowość ułamkowa". Polska pozostawała zależna od okupantów, ale przede wszystkim była krajem… bez terytorium.

Terytorium odstąpione państwom centralnym przez Rosję na mocy traktatu brzeskiego z 3 marca 1918 roku. Na czerwono zaznaczono wspólnie obszar okupowanej Polski oraz tak zwany Ober-Ost Domena publiczna
Terytorium odstąpione państwom centralnym przez Rosję na mocy traktatu brzeskiego z 3 marca 1918 roku. Na czerwono zaznaczono wspólnie obszar okupowanej Polski oraz tak zwany Ober-Ost Źródło: Domena publiczna

Z ziem "wydartych rosyjskiemu panowaniu"

W cesarskiej odezwie z listopada 1916 r. nie podano zasięgu tworzonego kraju. Jasne było tylko to, że Niemcy nie wyrzekną się na jego rzecz własnych terytoriów zawłaszczonych u schyłku XVIII stulecia.

Pomorze i Wielkopolska miały pozostać w granicach Rzeszy. Podobnie Galicję zamierzano zachować przy Austro-Węgrzech. W akcie podkreślono, że odrębna Polska powstanie tylko z ziem "wydartych rosyjskiemu panowaniu".

d4b3bqq

Nawet tę deklarację należało rozumieć bardzo wąsko. Wprawdzie na mocy separatystycznego pokoju zawartego z ogarniętą walkami rewolucyjnymi Rosją, Niemcy zajęli obszary sięgające aż za Mińsk, nie zamierzali jednak przydzielać ich Polsce.

Ryc. Mix321 lic. GFDL
Obszar okupacji niemieckiej (jasnoniebieski) i austro-węgierskiej (jasnozielony). Czerwoną linią zaznaczono tereny, które miały zostać odstąpione państwu ukraińskiemu. Maksymalnie taki zasięg miałoby Królestwo Polskie podporządkowane mocarstwom centralnym

Ziemie okupowane

Rada Regencyjna sprawowała swoją ograniczoną władzę tylko na części terenów dawnej Kongresówki – kadłubowej Polski należącej przed wojną do caratu.

Kongresówka w 1914 r. liczyła 127 700 km kw. i była zamieszkana przez ok. 13 mln mieszkańców. Z tego obszaru Niemcy i Austriacy wykroili niewiele ponad 105 000 km kw., z ludnością szacowaną na 8,5-9,5 mln, jako tak zwane ziemie okupowane.

d4b3bqq

Suwalszczyznę i część dawnej guberni siedleckiej przyłączono do odrębnego tworu administracyjnego – Ober Ostu. Także ziemia chełmska miała zostać oderwana od Polski i zaliczona w granice zależnego od mocarstw centralnych państwa ukraińskiego.

Jak Serbia albo Czechy

Bardzo możliwe, że po zwycięskiej wojnie dokonano by jeszcze kolejnych "korekt". W interesie Berlina i Wiednia leżała przecież tylko budowa małej, słabej i w pełni uzależnionej Rzeczpospolitej.

Gdyby losy konfliktu potoczyły się po myśli Kaisera i Habsburgów, Królestwo Polskie byłoby państwem kilkumilionowym, o terytorium porównywalnym z dzisiejszą Serbią albo Czechami. A jego niepodległość byłaby w najlepszym razie fantomowa.

Okładka książki "Przedwojenna Polska w liczbach" WielkaHISTORIA
Okładka książki "Przedwojenna Polska w liczbach"Źródło: WielkaHISTORIA

Poznajcie prawdę o tym, jak żyli nasi pradziadkowie dzięki książce Przedwojenna Polska w liczbach, przygotowanej przez zespół portalu WielkiejHISTORII.pl.

d4b3bqq

Zainteresował Cię ten artykuł? Na łamach portalu WielkaHistoria.pl przeczytasz również o tym, że złoty wcale nie miała być polską walutą. Oficjalnie wybrano inną nazwę pieniędzy.

Autor: Kamil Janicki – historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak "Damy polskiego imperium", "Pierwsze damy II Rzeczpospolitej", "Epoka milczenia" czy "Damy złotego wieku". Jego najnowsze pozycje to "Seryjni mordercy II RP" oraz "Przedwojenna Polska w liczbach".

Odkryli nowy krąg w Wielkiej Brytanii. Tajemnicza granica świętego miejsca

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl
icon info

W artykule znajdują się linki i boksy z produktami naszych partnerów. Wybierając je, wspierasz nasz rozwój.

d4b3bqq
Oceń jakość naszego artykułu:
Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści.

Komentarze

Trwa ładowanie
.
.
.
d4b3bqq
d4b3bqq